Populisten leven van de woede in de samenleving. Maar oplossen doen ze die ook niet zomaar één, twee, drie. Daardoor lijken ze op den duur vooral gebaat bij het vergroten van de woede. Olie op het vuur – dat zal steeds meer hun handelsmerk blijken.

Ik kwam het woord tegen in een boek van Maarten ’t Hart. Hij citeert een brief van zijn Hongaarse vertaler. Deze vertaler gebruikt in zijn brief het woord: ‘zielsverlamming’. Het bleef bij mij hangen.

Het viel me in de editie van Trouw van afgelopen zaterdag op: drie heel verschillende artikelen met één overeenkomst - groeiende openheid voor religie. Niet nieuw. Met een zekere regelmaat zijn er in de afgelopen jaren signalen waar te nemen van het ‘smelten’ van kille vooroordelen over godsdienst. Er verschijnen sneeuwklokjes.

Woensdag 6 november was een zwarte dag. Trump won de Amerikaanse verkiezingen. Met een land slide nog wel. Een ramp. Ik was er ziek van. Op Facebook postte ik dan ook een groot zwart vlak zonder commentaar.

Op mijn stapeltje ‘spirituele voeding’ liggen vijf boeken. Ik lees er dagelijks in. Er is één uitzondering. Het is een boekje dat ik ooit kocht in België op een brocantemarkt. Het heet ‘Petit Dominical Français’. Ik kijk er maar af en toe in. Het ligt er vooral als symbool.

Toen een vroegere docent van mij (Okke Jager) met pensioen ging, verheugde hij zich: ‘Nu kan ik een dag over een komma doen.’ Schrijven was zijn lust en zijn leven. Nu had hij alle tijd om dat in rust te doen. Nou, vergeet het maar. Het grote cliché over pensioen is waar: je lijkt wel minder tijd te hebben dan ooit.

Met de vorige column heb ik kennelijk de indruk gewekt een nieuwsmijder te zijn geworden. Veel volgers op mijn social media vielen mij bij als zou ik dat zijn. Maar dat beeld moet ik dan bijstellen.

Of het met de leeftijd te maken heeft? Het zou kunnen. Ik krijg ook al meer dan vroeger een brok in mijn keel bij flauwe films. Ja, meneer, minder testosteron, zo schijnt. Een mens wordt dan sentimenteler. Heeft dit er dan ook mee te maken? Ik heb het over toenemende allergie voor het nieuws.

God was in mijn jeugd al een verdwijnend thema in onze samenleving. Het was de reden voor mij om theologie te gaan studeren: er moesten mensen blijven die aan ‘Godtalk’ deden en ik voelde me geroepen één van hen te zijn. Niet dat ik zo zeker was. Noem geloof voor mijn part zoeken of verlangen naar God. Maar daar wilde ik woorden voor vinden. In lijn met de traditie.

'Aus Herzen und Hirnen / sprießen die Halme der Nacht, / und ein Wort, von Sensen gesprochen, / neigt sie ins Leben.' Deze cryptische woorden van de dichter Paul Celan staan boven een gigantisch schilderij (4.70 x 8.40) van de Duitse kunstenaar Anselm Kiefer.