Ik ken het poëtisch werk van Whitman onvoldoende. Maar wat ik ervan las, liet bij mij het beeld achter van een man die het leven uitbundig bezingt, daarvoor de toen revolutionaire vrije versvorm gebruikte en de sensualiteit als thema niet schuwde. Maar deze autobiografische notities laten een andere kant zien van Whitman zien: die van ziekenzorger en van zelf getroffene.

Het eerste deel van de memoires beslaat de periode van de Amerikaanse burgeroorlog. Whitman was afkomstig uit het noorden en stond ook aan die kant. Hij zet zich tijdens de strijd in om gewonde soldaten bij te staan. De memoires bieden een levendig verslag van wat bij meemaakte. Whitman beschrijft de voortgang van de strijd (die – ik wist het niet – aanvankelijk ook de stad Washington aan het wankelen bracht), maar vooral de ontmoeting met de zwaargewonde soldaten die hij bijstond in de militaire hospitalen.

De episode toont een uitermate empathische Whitman die uren aan een ziekbed kan zitten, namens de soldaten brieven schrijft naar hun familie, en – als het nodig is – uit de Bijbel leest en met hen bidt. Maar deze fase van zijn leven is niet alleen interessant vanwege die onverwachte kant van Whitman. maar ook omdat ze een ooggetuigenverslag biedt van het dagelijks leven in de stad Washington, die – zoals gezegd – lang niet altijd veilig was.

Na de burgeroorlog kan Whitman weer al zijn tijd wijden aan schrijven en zijn liefde voor de natuur. Maar dan wordt hij getroffen door een beroerte. Het kost hem jaren om op te knappen. Maar uit de notities rijst op wat ook in zijn gedichten naar voren komt: een enorme levenswil en levensvreugde. Whitman beschrijft hoe hij zijn dagen doorbrengt op vaste plekjes in de natuur. De vogels, de bloemen en bomen – hij beschrijft ze gedetailleerd. En je merkt dat het helend werkt. De natuur is zijn revalidatiecentrum.

Opvallend vond ik dat hij nergens zijn lot beklaagt. Hij
moet een moreel sterk man zijn geweest. De verering van de natuur en de
democratische samenleving hielden hem op de been. Mooi om te zien. Maar de
memoires beslaan niet alleen de getormenteerde perioden van zijn leven. Whitman
tekent ook jeugdherinneringen op. En daarin horen we hoe hij van moeders kant
ook nog eens van Nederlandse afkomst is. Boeiend boek!