Het is een filmpje van een Joodse bruiloft in het Leeuwarden van 1939, want Barend en Mimi waren joden. De dreiging van de oorlog werpt zijn schaduw al vooruit. Toch laat het filmpje een plechtig en tegelijk onbezorgd feest zien. Er zijn beelden van de aankomst bij de synagoge, van de plechtigheid in het heiligdom en van de receptie erna. Er wordt veel gelachen en geproost.

Schrijver en journalist Auke Zeldenrust vertelt in het boek ‘De Joodse bruiloft’ van tal van bruiloftsgasten op het filmpje hoe het hen is vergaan. Van de broers van de bruidegom, hun moeder, de rabbijn, tantes, en nog veel meer. En natuurlijk van het bruidspaar zelf: Barend en Mimi Boers-Dwinger. Zij weten de oorlog te overleven door een gevaarlijke vluchtroute te volgen. Een belangrijk deel van het boek gaat over die vlucht.

Maar de meeste bruiloftsgasten zullen de oorlog niet overleven. Hun verhaal is het meest aangrijpend. We weten dat er 6 miljoen mensen in de kampen zijn omgekomen. Maar zoals iemand zei: 6 miljoen is 6 miljoen maal één gezicht. Het zijn de gezichten van de bruiloftsgasten en hun vaak eenvoudige maar ontroerende levensverhaal die dit boek tot een aangrijpend document maken.

Leeuwarden kende voor de oorlog een bloeiende joodse gemeenschap. Auke Zeldenrust beschrijft het leven in de joodse wijk en dat van de families van de hoofdpersonen, Barend en Mimi. Ze ondergaan de steeds wurgender greep van de bezetter. Ook Leeuwarden moet judenrein gemaakt worden. Op 22 oktober 1943 is het zover. De kosten voor de transportatie mag de gemeente declareren. Maar de gemeente laat weten ‘dat het een eer is u te melden dat door deze gemeente geen kosten zijn gemaakt van het op transport stellen van de Joden.’

Het meest schokkend zijn de verhalen van de kinderen die omgebracht zijn. Bram en Eva Beem bijvoorbeeld. Hun ouders moeten besluiten de kinderen ter wille van hun veiligheid elders onder te brengen. Begin 1944 worden de kinderen verraden, naar Auschwitz getransporteerd en vergast. Hun ouders die de oorlog overleefden, horen pas een paar maanden na de bevrijding wat er met hun kinderen is gebeurd. Ze zullen er nooit overheen komen.

Dat dit boek het verhaal van de oorlog dichtbij brengt, is in mijn geval ook letterlijk waar. De moeder van Mimi blijkt de oorlog overleefd te hebben op een plek een paar honderd meter van mijn huis in Papendrecht. Maar dat de meeste joden dit niet ten deel viel, is een schrijnende werkelijkheid die Alex Dwinger, de broer van Mimi, na de oorlog zo onder woorden bracht: ‘Het vertrouwen in ons volk was zwaar geschokt. Hoe kon het vrije, het op eeuwenoude tradities steunende Nederlandse volk een dergelijke vervolging aanzien?’ Beschamend.

Barend en Mimi overleefden de oorlog, maar spraken met hun kinderen later met geen woord over wat zij meemaakten. De koffer bleef gesloten. Tot hij in 2008 openging en de kinderen ontdekten wat hun ouders hadden doorgemaakt. Ze maakten vervolgens dezelfde reis die hun ouders destijds maakten op weg naar de vrijheid. Omroep Friesland maakte er een indrukwekkende documentaire ovr.

Maar het filmpje van de bruiloft en de documenten in de koffer maakten het mogelijk het verhaal van een hele gemeenschap te vertellen. Ik maak een diepe buiging voor de schrijver. Hij schreef een aangrijpend document dat – ondersteund door tal van foto’s - de geschiedenis angstwekkend dichtbij brengt. Die geschiedenis meen je te kennen, maar laat je ook nu weer verbijsterd achter.

Eén Vandaag maakte de volgende reportage over het ontstaan van het boek:

https://www.youtube.com/watch?v=6gavhZojjpc