Schokkend? Welnee, in de kerkgeschiedenis is alles al eens eerder beweerd – ook dit. Verbazend vond ik dat de betrokken collega zijn ontdekking nog maar kort geleden deed. Hij kreeg – nota bene van de al genoemde Klaas Hendrikse – een boek over de mythologische wortels van het Nieuwe Testament. Hij was er vervolgens snel uit: Jezus heeft niet bestaan.

‘Waar heeft deze collega gestudeerd?’ vroeg ik me af. Maar bijtijds realiseer ik me dat ik zelf ook nooit onderwezen ben in de mythologische parallellen in christendom en heidendom. En ik had nog wel les van Cees den Heijer – ook altijd een man die goed was voor wat opwinding. Waarmee ik maar wil zeggen: besteden de predikantsopleidingen er wel aandacht aan?

Want het is wel waar: het evangelie deelt voor een belangrijk deel mythologische elementen met andere godsdiensten. Een godenzoon die geboren wordt uit een maagd, wonderen doet, doodgaat maar ook weer opstaat – het is oneerbiedig gezegd geen nieuws. Maar kennelijk is Van der Kaaij zo onder de indruk van zijn ontdekking dat hij meteen maar geconcludeerd heeft: dan heeft Jezus ook niet bestaan.

Dat laatste lijkt me onzin. Maar kennelijk kunnen we in de kerk mythe en historie maar moeilijk bij elkaar houden. Het gaat al snel over de vraag wat er in het evangelie nu echt gebeurd is en wat niet. Zo kom je al snel tot uiterste standpunten die de knoop rigoureus doorhakken: het is óf mythologisch óf historie.

Maar ik voel me het best thuis bij C.S. Lewis die in 1944 al schreef dat het Nieuwe Testament gaat over een mythe die historie werd. Lewis stond op het standpunt dat het christendom inderdaad mythologie deelt met andere godsdiensten. Maar het bijzondere nieuws van het evangelie is dat de mythologie feit werd. ‘Om christen te zijn moeten we instemmen met het historische feit en tegelijk de mythe met dezelfde verbeelding omarmen waarmee we instemmen met alle mythes.’

In wezen  speelt op de achtergrond van deze discussie steeds het aloude dogma van Chalcedon. Daarin wordt gezegd dat je twee dingen bij elkaar moet houden: Jezus is én mens én God. Een krankzinnige boodschap die het christendom op spanning zet. Haal de spanning er niet uit, zou ik zeggen. Dan houd je misschien wel een relletje over. Maar dat is niet meer dan een rimpeling op de schokgolf die het evangelie in wezen is.

(Van verschillende zijde wordt gemeld dat het adagium ‘mythe werd feit’ ontleend is aan Tolkien, zie hier en hier. Dat zou kunnen. Tolkien en Lewis waren bovendien vrienden en gelijkgezinden. Maar ik las ‘Myth Became Fact’ in C.S. Lewis: Essay Collection)