Over verbeelding, geloof en de dingen die er werkelijk toe doen.
Werk
Essays, columns en theologische verkenningen.
Wanneer je elders als gastpredikant voorgaat, krijg je meestal van te voren een format van de orde van dienst toegestuurd. Dan zie je wat de liturgische gewoonte ter plaatse is. Je kunt er de liederen en Bijbellezingen op invullen en terugsturen.
Het was bij het koffiedrinken na een kerkdienst. Er zat een oudere man alleen aan een tafel. Ik besloot bij hem aan te schuiven. Hij reageerde verrast. ‘Wat leuk dat u mij uitkiest!’
Vorige keer ging mijn stukje over de kaping van het woord ‘traditie’. Ik wees op een echte traditie: de christelijke. Vandaag gaat het over de kaping van die ‘echte’ traditie. Dat gebeurt niet alleen in Amerika.
‘Weer een mooie traditie die wordt afgepakt’ kopt deze week ons huis-aan-huisblad in de Hoeksche Waard. U begrijpt waar het over gaat: het vuurwerkverbod. ‘Traditie’ – het woord komt tegenwoordig nogal vaak voorbij.
Deze week maakte ik mijn vaste wandeling. ‘De ronde van Mijnsheerenland’ noem ik die. Dat klopt eigenlijk niet, want het is een polderwandeling búiten Mijnsheerenland, maar goed. Ik loop die ronde graag. Je haalt niet alleen frisse neus, je ademt er ook van op. En ik haal mijn hart op aan het landschap.
Je kent het wel: je bent met vakantie geweest, je kon een paar versnellingen lager leven, de batterij is opgeladen. Nu ben je thuis en neem je je voor: ik ga het dit jaar anders aanpakken, ik houd deze rust en dit tempo vast. Dat dacht ik ook toen ik met pensioen ging. Leven op het ritme van je adem.
Ik heb voor mijn moestuin een hele kist gereedschap. Er zit van alles in. Hulpstukken als schoffels, harken en spatels die ik op een steel kan klikken. Een bollenplanter. Opbindtouw. Een zuurmeter. Nou ja, nog veel meer. Maar het meest dierbare is voor mij de aftandse schrepel van mijn vader.
Er is al zoveel over geschreven. Moet ik dan ook nog een duit in de zak doen? Dat vroeg ik mezelf af. Maar week na week groeide de aandrang. Ik heb het over het verschrikkelijke drama dat zich afspeelt in Gaza.
Ik heb nog de mooie tijden meegemaakt dat, wanneer de kindernevendienst begon, een kwart van de kerk leegstroomde. Vooraf werd dan een gesprekje door de dominee met de kinderen aangeknoopt. Ik vond het een feest. Dat feestelijke is tegenwoordig wel vaak af.
Populisten leven van de woede in de samenleving. Maar oplossen doen ze die ook niet zomaar één, twee, drie. Daardoor lijken ze op den duur vooral gebaat bij het vergroten van de woede. Olie op het vuur – dat zal steeds meer hun handelsmerk blijken.
Ik kwam het woord tegen in een boek van Maarten ’t Hart. Hij citeert een brief van zijn Hongaarse vertaler. Deze vertaler gebruikt in zijn brief het woord: ‘zielsverlamming’. Het bleef bij mij hangen.
Het viel me in de editie van Trouw van afgelopen zaterdag op: drie heel verschillende artikelen met één overeenkomst - groeiende openheid voor religie. Niet nieuw. Met een zekere regelmaat zijn er in de afgelopen jaren signalen waar te nemen van het ‘smelten’ van kille vooroordelen over godsdienst. Er verschijnen sneeuwklokjes.
Essay voor de website 'Liberaal Christendom'. Het essay gaat in op de religieuze lagen in het album 'Wild God' van Nick Cave en ontdekt dat overleden geliefden een bijzondere rol spelen in Cave's spiritualiteit.
Woensdag 6 november was een zwarte dag. Trump won de Amerikaanse verkiezingen. Met een land slide nog wel. Een ramp. Ik was er ziek van. Op Facebook postte ik dan ook een groot zwart vlak zonder commentaar.
Een bespreking van het opzienbarende boek 'Tot God' van de Belgische schrijver Christophe Vekeman. De bespreking plaatst dit boek binen in de stroming van schrijvers die het christendom in onze seculiere samenleving verdedigen.
Op mijn stapeltje ‘spirituele voeding’ liggen vijf boeken. Ik lees er dagelijks in. Er is één uitzondering. Het is een boekje dat ik ooit kocht in België op een brocantemarkt. Het heet ‘Petit Dominical Français’. Ik kijk er maar af en toe in. Het ligt er vooral als symbool.
Toen een vroegere docent van mij (Okke Jager) met pensioen ging, verheugde hij zich: ‘Nu kan ik een dag over een komma doen.’ Schrijven was zijn lust en zijn leven. Nu had hij alle tijd om dat in rust te doen. Nou, vergeet het maar. Het grote cliché over pensioen is waar: je lijkt wel minder tijd te hebben dan ooit.
Met de vorige column heb ik kennelijk de indruk gewekt een nieuwsmijder te zijn geworden. Veel volgers op mijn social media vielen mij bij als zou ik dat zijn. Maar dat beeld moet ik dan bijstellen.
Of het met de leeftijd te maken heeft? Het zou kunnen. Ik krijg ook al meer dan vroeger een brok in mijn keel bij flauwe films. Ja, meneer, minder testosteron, zo schijnt. Een mens wordt dan sentimenteler. Heeft dit er dan ook mee te maken? Ik heb het over toenemende allergie voor het nieuws.
God was in mijn jeugd al een verdwijnend thema in onze samenleving. Het was de reden voor mij om theologie te gaan studeren: er moesten mensen blijven die aan ‘Godtalk’ deden en ik voelde me geroepen één van hen te zijn. Niet dat ik zo zeker was. Noem geloof voor mijn part zoeken of verlangen naar God. Maar daar wilde ik woorden voor vinden. In lijn met de traditie.
Muziekbespreking, verschenen in Woord & Dienst, januari 2024
'Aus Herzen und Hirnen / sprießen die Halme der Nacht, / und ein Wort, von Sensen gesprochen, / neigt sie ins Leben.' Deze cryptische woorden van de dichter Paul Celan staan boven een gigantisch schilderij (4.70 x 8.40) van de Duitse kunstenaar Anselm Kiefer.
De ansichtkaart staat sinds 1 januari op mijn bureau. Ik nam hem mee uit een museum. Het is screenshot uit een beroemde video van kunstenaar Guido van der Werve (oorspronkelijk uit mijn geliefde Papendrecht). De video uit 2007 is getiteld ‘Nummer acht’.
Vandaag is de 100ste geboortedag van Gerard Reve. Een moment om bij stil te staan. Hij was immers een van ‘De Grote Drie’ – naast Mulisch en Hermans behoorde hij tot de top van de naoorlogse Nederlandse literatuur.
Aangeslagen. Tijdens mijn stille tijd zo-even kon ik mijn gedachten er maar niet bijhouden. Elke morgen volg ik ‘The Rhythm of Life: Celtic Daily Prayer’. Daarna ‘Stille omgang’ van Willem. Maar het ging allemaal langs me heen. Telkens viel mijn verbijstering me in de rede - verbijstering over de verpletterende overwinning van de PVV.
Ze staan al twee dagen en twee nachten op mijn netvlies. De jonge Israëlische vrouw die, geboeid en besmeurd met bloed, door een schreeuwende Hamasstrijder een jeep in wordt gedwongen en vervolgens wordt weggereden. En de oude Palestijnse vrouw uit Gaza die op straat in doodsangst zegt: ‘Ze komen ons van de planeet vegen! Maar ik kan geen kant op en ik kan nauwelijks meer lopen.’
In 1923 verscheen het monumentale ‘Ich und Du’ van Martin Buber. Dit jaar honderd jaar geleden dus. Je zou zeggen: iets om bij stil te staan. Maar ik heb er nog weinig over gehoord of gelezen. Is Buber vergeten? Dat zou jammer zijn. En niet terecht.
Deze weken kijken wij thuis naar ‘B&B vol liefde’ (ik geef het graag toe: guilty pleasure). Alleenstaande eigenaren van een Bed and Breakfast in het buitenland krijgen liefdeskandidaten op bezoek met wie zij kunnen kijken of het klikt. Een aantal van die eigenaren (voor de kenners: Joy en Walter) zijn zelfverklaard spiritueel en hun gasten ook. Het brengt een apart soort taaltje met zich mee. Met dito rituelen.
We zien ze als we over de snelweg rijden: parkeerplaatsen vol vrachtwagens. Wie de moeite neemt om even van de weg af te gaan om de vrachtwagens van dichtbij te bekijken, ziet al snel chauffeurs die bij elkaar zitten, eten klaarmaken (vaak in de laadruimte) en zich vervelen.
Muziekbespreking van 'All the Eye Can See' van Joe Henry
In dit essay bespreek ik het grondmotief in het werk van de Amerikaanse dichter Gregory Orr. Het verscheen in Liter, literair tijdschrift, nummer 108 (maart 2023)
Deze bespreking van de laatste gedichtenbudek van de Australische dichter Les Murray verscheen in Liter, literair tijdschrift, nummer 108 (maart 2023)
De eerste bundel die ik van hem had, was ‘Bid om vrede’. Het was tijdens mijn studie en Oosterhuis was mateloos populair. Ik praat over begin jaren zeventig. Toen al werd er gesproken over ‘Maak van mijn bedehuis geen Oosterhuis’. Een aantal jaren zakte mijn belangstelling voor hem weg. Want inderdaad, het was wel erg veel Oosterhuis.
Ik was ooit te gast bij het tv-programma ‘Tijd voor Max’ vanwege de Johnny Cash-kerkdiensten die ik deed. De sympathieke Wubbo Ockels zat ook aan tafel. Wat zeg ik: aan tafel? Toen de vaste begeleidingsband van de Cashdiensten in de studio een lied ten gehore bracht, stond hij op en swingde mee. Na het lied zei hij: ‘Dan wil je wel altijd naar de kerk!’
Vorige week werd bekend dat na prinses Amalia nu ook ex-minister Grapperhaus wordt beveiligd: er is sprake van bedreiging vanuit de georganiseerde misdaad. Kort daarvoor was in Antwerpen bij drugs-gerelateerd bendegeweld een kind omgekomen. Na de aanslagen op Derk Wiersum en Peter R. de Vries gaat de oorlog dus onverminderd door. Het wordt dan ook des te klemmender nog eens te wijzen op de sponsors van deze oorlog: de gebruikers.
Muziekbespreking van 'Night Hymns' van Andreas Utnem . Een prachtig pianoalbum met Scandinaviasche religieuze muziek.
Muziekbespreking van het album 'The Devil Don’t Like It' van The Dedicated Men of Zion.
Vanmorgen maakte ik weer eens een ommetje in de buurt. Het was de eerste echte herfstdag, er stond wel een flinke wind, maar het zonnetje scheen, dus de wandelschoenen aan. Ik liep het mij vertrouwde rondje polderwegen. Onderweg zag ik nu van dichtbij waar ik in mijn automobiel gezeten sneller overheen ga: modder op de weg.
Muziekbespreking van het album 'Brave Land' van de Canadese singer-songwriter Raine Hamilton.
Deze week hoorde ik het aangrijpende verhaal van Henri Seepers. Hij wist ternauwernood te ontkomen aan een aanslag. Toen hij lag te slapen werd een bom door de ruiten gegooid waarna zijn woning meteen in lichterlaaie stond. Maandenlang sliep hij daarna (natuurlijk elders: zijn huis was onbewoonbaar) met zijn kleren aan in de vluchtmodus, lijf en ziel overgenomen door PTSS.
De boeren en de stikstofcrisis bepalen het nieuws. Bij elk nieuw bericht daarover moest ik de laatste dagen steeds sterker denken aan Wendell Berry. Hij is Amerikaans schrijver, essayist, dichter en…boer. Al decennia lang waarschuwt hij voor de industrialisatie van de landbouw.
De kaartjes lagen al meer dan twee jaar klaar. Maar eindelijk zou het ervan komen: na twee keer een jaar uitstel vanwege corona kwam Eric Clapton naar de Ziggo-Dome. Maar het was alsof ik er een voorgevoel van had: ik stond niet meer echt te springen.
De wereld staat in brand, de zeespiegel stijgt, maar ons parlement werd meegesleept door zijn eigen morele verontwaardiging om gewiste sms’jes van minister-president Mark Rutte.
De afgelopen maanden las een wereldwijde leesgroep in 100 dagen ‘De goddelijke komedie’, het legendarische en monumentale epos uit de Middeleeuwen, geschreven door Dante Alighieri. Ook ik deed mee. Het begon in september en eindigde op Stille Zaterdag. Ik printte telkens het leesschema uit en vinkte trouw elk gelezen canto (het dichtwerk telt 100 zangen of canto’s) af.
Ik hoor het tikken van de klok weer. De klok waarmee het nummer ‘Russians’ van Sting begint. Hij schreef het ten tijde van de Koude Oorlog. In het dagelijkse nieuwsprogramma ‘Met het oog op morgen’ werd het destijds bijna dagelijks gedraaid. Met dat sinistere thema dat Sting leende van Prokofiev.
Er zijn van die zinnen die je raken en je vervolgens gaan vergezellen door de tijd. Zo'n zin is voor mij een regel van Arnold van Ruler (theoloog, 1908-1970). Hij staat in een kort essay getiteld ‘De naaste als evangelie’. Wat is het eerste dat de naaste in ons opwekt, zo vraagt hij zich daarin af. Dan komt die zin: ‘Misschien wel medelijden, ook hij staat voor de zware taak, er te zijn – als mens!’
Hoera! Ik heb een volkstuin! Al jaren heb ik het erover: als ik met pensioen ben, ga ik een moestuin beginnen. En nu is het zover. Afgelopen vrijdag kreeg ik het heugelijke nieuws. Toch nog sneller dan verwacht.
Toen Ruud Lubbers stopte met werken, vroeg een journalist: ‘Wat gaat u nu doen?’ – ‘Meer bidden,’ was zijn antwoord. Hij vond dat daar te weinig van gekomen was gedurende zijn politieke carrière. Of hij er na zijn pensioen meer aan toegekomen is, weet ik niet. Maar als kersverse pensionado herken ik het in zekere zin.
We zijn sinds een paar maanden verhuisd. Het nieuwe huis is beduidend kleiner dan het vorige. Hebben we bewust voor gekozen. Maar het houdt wel in dat je afstand moet doen van een aantal dingen. In februari moest mijn preekarchief er aan geloven (zie een eerdere column). Vervolgens veel boeken.
Ik ben nu twee weken AOW-gerechtigd, zoals het in ambtenarentaal heet. ‘Met emeritaat’ noemen ze dat in de kerk. Maar zeg maar gewoon pensioen. Hoe dat voelt? Lichter.
Het begon een aantal jaren geleden. Het viel me op bij tv-kijken. Vooral als hij zacht stond: een hoge piep begeleidde het geluid. Eerst weet ik het aan een storing in de tv. Ergens een contactje los?
Nog een paar maanden en ik ga met pensioen. Even daarvóór verhuizen we. Naar een aanmerkelijk kleiner huis. Dat kan gemakkelijk, want we wonen nu te groot. Maar ja, hoe groter je huis, hoe meer spullen je hebt. Dat wordt dus ruimen geblazen.
Ik houd niet zo van het woord ‘gemeenteopbouw’. We duiden ermee aan dat we moeten blijven (ver)bouwen aan een geloofsgemeenschap. Ik geloof er niet zo in. Bouwen draagt de suggestie in zich dat je iets kunt ontwerpen, uitvoeren en klaar is Kees. Alsof het maakbaar is. Een beter woord: ‘gemeentetuinieren’. Zeker in deze tijd.
Vandaag is het 50 jaar geleden dat Jimi Hendrix overleed. Ik hoorde het bericht van zijn overlijden destijds op school waar het snel de ronde deed. Ik was 15 jaar en geschokt. Hendrix was een van mijn helden. Ik had een paar weken ervoor zijn nieuwste album gekocht: Band of Gypsys.
Nog precies een jaar en ik ga met pensioen. Duurt nog even, zult u zeggen. Maar toch word ik er al regelmatig op gewezen. ‘Kijk je ernaar uit?’ is de vraag die me het meest gesteld wordt. Ik word er wat onrustig van. Vooral omdat ik het niet goed weet. Ik ga het namelijk – net als iedereen – voor de eerste (en laatste) keer beleven.
Op 15 augustus zal het honderd jaar geleden zijn dat dichter en theoloog Willem Barnard werd geboren. Het zal niet onopgemerkt voorbijgaan, zo schat ik in. Maar de dag wordt wat overschaduwd door de commotie rond het n-woord. Dan heb ik het over Lied 737, het prachtige lied van Barnard over de nieuwe wereld van God.
Ik kwam het beeld tegen in een boek: de kerkdienst is een stemvork. Mooi beeld. Ik weet niet of iedereen nog weet wat een stemvork is. Tegenwoordig worden er veel digitale stemapparaatjes gebruikt. Maar ze dienen voor hetzelfde: om een koor of instrument op de juiste toonhoogte te brengen.
Geen mooier Pinkstergedicht dan 'Whitsunday in Kirchstetten' van W.H. Auden. Hij beschrijft er de Pinksterdienst in zijn toenmalige woonplaats Kirchstetten, een dorpje in Oostenrijk. Maar langzaam maar zeker zoomt de camera van het gedicht uit. We krijgen een blik op de toenmalige wereld. Het is de tijd van de Koude Oorlog. Het ijzeren gordijn is niet ver.
Het woord ‘religie’ komt van het Latijnse ‘religare’. Het betekent: opnieuw verbinden. Daar moeten we in deze tijd van coronacrisis noodgedwongen nieuwe manieren voor vinden.
Ik lees elke dag op goed geluk gedichten. Vandaag sloeg ik ‘Leesjongen’ van Wiel Kusters op. Ik las het gedicht ‘Herinnering’, dat zo begint:
Dit jaar vieren 75 jaar bevrijding. Het zal ook 75 jaar geleden zijn dat Dietrich Bonhoeffer geëxecuteerd werd. Even het geheugen opfrissen: Bonhoeffer was een Duits theoloog die zich had laten betrekken bij een (mislukte) aanslag op Hitler. Hij zat vanaf 1943 gevangen en werd op 9 april 1945 op bevel van Hitler opgehangen. Zijn laatste woorden: ‘Dit is het einde, voor mij het begin van het leven.’
Stilte. Alleen het ruisen van de koffieautomaat. Ik zit in een klinische ruimte. Er is poging gedaan het huiselijk te maken. Er staan een bank en fauteuils. En er is een tafel met tijdschriften. Er hangt een reproductie van een oud schilderij aan de muur. Maar het tl-licht stelt alles in een onbarmhartig kil licht. Opdat je het niet vergeet: dit is de wachtruimte van de PET-scan. Familieleden kunnen er plaats nemen.
Het is Oudejaarsdag. Ik zit in mijn werkkamer. Uitzicht op het Papendrechtse Vondelpark. Het is mistig. Ik begin mijn dag. Wat later dan gewoonlijk. Na alle diensten van de afgelopen dagen mocht ik van mezelf iets later opstaan. Ik heb ook nog eens uitgebreid de krant gelezen.
Geen opwekkend woord voor een stukje over advent: ‘duisternis’. Moet het op deze plek niet juist gaan over licht dat gloort? Niet te snél naar het licht, zou ik willen zeggen. Het kan te gemakkelijk zijn. Je masseert er misschien te voorbarig mee weg dat we leven in een donkere wereld.
Ik begon ermee toen ik in mijn tweede gemeente kwam. De kerken waren er groot en vol. Leuk misschien, maar ik had al snel het gevoel dat ik in die grote overvolle kerken het contact met de kerkgangers kwijtraakte. Ik ontwikkelde daardoor zelfs een vorm van kanselvrees. De nachten vóór de zondag lag ik panisch wakker. Toen besloot ik tot wat ik dertig jaar vol zou houden: mijn preken uit het hoofd te leren.
Het woord ‘klimaatverandering’ kent al vele varianten. Klimaatakkoord. Klimaatprotest. Klimaatdrammer. Maar deze kende ik nog niet: klimaatdepressief. Ik kwam het woord vanmorgen tegen toen ik Trouw opsloeg.
Waarschijnlijk kent u het tv-programma. Of anders hebt u er wel van gehoord, want het is mateloos populair. Ik heb het over ‘We zijn er bijna’. Het gaat over ouderen die een campingreis maken. In colonne rijden de deelnemers in een ver buitenland van punt naar punt. De reis voert naar de prachtigste plekjes.
Vorige week was op tv de documentaire ‘De terugkeer van drs. P.’ te zien. Heinz Polzer alias drs P. werd bekend van absurdistische liedjes en rijmpjes. Humor was zijn meest bekende eigenschap. Maar zijn leven kende ook tragiek. Er ging het een en ander scheef in zijn huwelijk. Met verdrietige gevolgen.
Woodstock is de moeder van alle muziekfestivals. Morgen is het 50 jaar geleden dat het begon. Het drie dagen durende event trok 500.00 mensen. Ze zagen en hoorden een parade van artiesten die er destijds (en nog lang daarna) ertoe deden.
Ik kreeg het op mijn negentiende verjaardag: het boek ‘Ik en Gij’ van Martin Buber. Een tegelijk filosofisch en spiritueel werk. Toen ik het las, was het alsof de bliksem bij me insloeg. Sindsdien heb ik het vele malen herlezen. Zóveel dat het eerste exemplaar letterlijk stukgelezen werd en ik een nieuwe moest kopen. ‘Ik en Jij’ heet het nu.
De vakantietijd komt er aan. Hij is voor sommigen zelfs al begonnen. Zoals voor mij. Ik keek er net zoals alle andere mensen naar uit. Je kunt weer even opademen. Een vergeten kant van je naar boven laten komen. ‘De dromende ziel’ noemde een dichter die vergeten kant. Dit in tegenstelling tot ons ‘daglicht-ik’: de kant van onszelf die de dagelijks boventoon voert.
We hadden Bas Haring op bezoek. ‘We’, dat zijn de mensen van De Morgenster, mijn kerk. We bestonden 100 jaar. Daarom was er een feestweek. En we wilden, naast van andere activiteiten, ook iets doen voor de samenleving van Papendrecht. En dus nodigden we Bas Haring uit, ‘volksfilosoof’ zoals hij zelf zegt.
'Poëzie wordt gelezen door de liefhebbers van poëzie en gehoord door een paar anderen die zich mee laten tronen naar café of stadsbibliotheek voor een dubbelfocuslezing. Er zijn misschien een miljoen liefhebbers van poëzie op de hele wereld. Minder dan beoefenaars van het canasta.'
De Morgenster bestaat 100 jaar. Reden tot dankbaarheid. Er komt dan ook een heuse feestweek. Maar u ziet in de titel van dit artikel behalve een uitroepteken ook een vraagteken staan. Is er wel reden voor feest? Ja en nee, zou ik zeggen.
Ooit gingen wij van een groot naar een kleiner huis. Vooraf deden we al veel spullen weg. Maar toen de verhuisdozen in het nieuwe huis kwamen, bleek er voor de inhoud van zo’n dertig dozen nog steeds geen plek! Een mens heeft meestal meer dan hij denkt.
Het is februari 2019. Ik zit voor een vakantiehuisje. We hebben een weekje vrij. Net zoals in voorgaande jaren kozen we voor Limburg. Het huisje kijkt vanaf een glooiende heuvel uit over een vredig dal. Het is er stil. Zo stil dat het me ineens opvalt hoeveel geruis me dagelijks omringt in Papendrecht.
Februari. Een voorjaarszonnetje. Aangenaam weer. En het is vakantie. Niet voor mij. Het is mijn schrijfdag: artikelen, preken. Maar schoolkinderen zijn vrij. En dat is te merken. De speeltuin in het park voor ons huis is goed bezet. Ik kan het, naar rechts kijkend, vanachter mijn schrijftafel net zien.
Ze zijn nog wel te krijgen, maar op straat zie je ze nauwelijks meer: het herenpolstasje. Ik heb er ook jaren één gehad. Zoals de timmerman zijn gereedschapskist heeft, zo had ik dat tasje. Alles kon erin. Autopapieren, portemonnee, telefoon en vooral: mijn Bijbeltje. Want zeg nou zelf: geen dominee zonder Bijbel op zak.
Het Kerstfeest heeft een heidense oorsprong. In het Romeinse Rijk werden in december de zogenaamde Saturnalieën gevierd: het feest van Saturnus, de god van de landbouw. Een feest van overvloed aan eten en drinken. Daarnaast was er de cultus van Mithras, een onoverwinnelijke en krijgshaftige godheid, die de titel van ‘Onoverwinnelijke Zon’ droeg.
Wij leven in een extraverte wereld. Je moet voor jezelf opkomen. Je bewijzen. Weerbaar worden. Goed gebekt zijn. Actie ondernemen. Opvallen. Haantje de voorste zijn. En je mening klaar hebben. Wie al die eigenschappen heeft, schopt het ver in onze maatschappij.
De evangelische variant van het geloof vormt de grootste tak aan de boom van het christendom. Dat merken wij in Nederland maar mondjesmaat, maar in Zuid-Amerika, Afrika en Azië is het de meest groeiende beweging. Wat mij steeds meer gaat opvallen: juist deze tak biedt (ultra-)rechtse politici veel ondersteuning.
We liepen te shoppen in Rotterdam toen een collega van mijn vrouw haar appte: gezin omgekomen bij brand in Papendrecht. Verschrikkelijk. Op de terugweg hoorden we bij RTV Rijnmond nog onheilspellender berichten. Het vermoeden was gewekt dat het zou kunnen gaan om een gezinsmoord. De straatnaam werd genoemd. ‘Het is ergens in een wijk achter ons,’ zei ik.
Ik was met de auto op weg naar huis. De radio stond, zoals altijd, aan. Ik viel met mijn neus in de boter. Bij De Nieuws BV hoorde ik de column van Marcel van Roosmalen. Het was er weer zo eentje: een goedkoop, smalend stukje over religie.
Inmiddels regent het, maar we hebben een lange periode van droogte achter ons. Mijn landelijke kerk (PKN) publiceerde in die dagen een gebed om regen. Het riep uiteenlopende reacties op - van instemming maar ook van kritiek. De kritiek kwam neer op: mag dat wel? En: kan het wel? Zonder het laatste woord te kunnen en willen spreken (het gebed kent vele aspecten), deel ik mijn gedachten.
Je kunt er niet omheen. Tenminste, niet als je dagelijks de Avondetappe op NPO 1 volgt: elke aflevering wordt besloten met Jan Janssen. Hij leest telkens een stukje uit zijn dagboek van vijftig jaar geleden. Drie weken lang wordt zo herdacht dat hij als eerste Nederlander de Tour won.
Ik krijg steeds meer respect voor de wijsheid achter de kerkelijke kalender. Op het meeste duistere moment van het jaar gedenken wij de komst van het licht: de geboorte van Jezus. De opstanding van Jezus vieren we in het voorjaar als ook de natuur weer tot leven komt. Dan volgt Pinksteren, het feest van de Geest. Het leidt de zomer in. De seizoenen ondersteunen de boodschap van het evangelie.
De foto toont een jongeman. Hij staat in een net pak naast een kleurig versierde auto. Niks bijzonders, zou je zeggen, ware het niet dat de omgeving ermee in schril contrast staat.
Mijn zomervakantie zit erop. Het gewone leven gaat weer beginnen. Wel weer wennen hoor. Al mag ik niet klagen. Het kerkelijk leven is deze tijd van het jaar stiller. Hoewel, er moet alweer veel geregeld worden voor het volgende seizoen.
Stilte wordt een schaars goed. Het stilste moment in onze regio is zondagmorgen. Ik weet dat uit eigen ervaring. Ik probeer elke dag te beginnen met meditatie en gebed. Dat doe ik meestal buiten, in de tuin. Door de week is er dan altijd lawaai. Voorbijrijdende auto’s en brommers. Scholieren op weg naar school. Het zoemen van verkeer op de snelwegen. Maar zondagmorgen is het echt stil. Heerlijk!
Twee jaar geleden was ik in het zuiden van de VS. Het is de streek waar nog steeds sporen van de slavernij zichtbaar zijn. Bijvoorbeeld in de voormalige plantages. Je kunt er de huisjes en de gebruiksvoorwerpen van de zwarte slaven zien.
NPO Radio 5 stond van 14 tot en met 20 april 2018 in het teken van de jaren zeventig. Ik mocht aan het eind van de avond de dag afsluiten met een gesproken column. Die verbond ik telkens met een liedje uit de jaren 70. Over bang zijn voor geluk en een nummer van Paul Simon
NPO Radio 5 stond van 14 tot en met 20 april 2018 in het teken van de jaren zeventig. Ik mocht aan het eind van de avond de dag afsluiten met een gesproken column. Die verbond ik telkens met een liedje uit de jaren 70. Hier die van donderdag, over het mooie en lelijke van steden en een mooi nummer van Wings
NPO Radio 5 stond van 14 tot en met 20 april 2018 in het teken van de jaren zeventig. Ik mocht aan het eind van de avond de dag afsluiten met een gesproken column. Die verbond ik telkens met een liedje uit de jaren 70. Hier die van woensdag, over verloren liefdes en Queen
NPO Radio 5 stond van 14 tot en met 20 april 2018 in het teken van de jaren zeventig. Ik mocht aan het eind van de avond de dag afsluiten met een gesproken column. Die verbond ik telkens met een liedje uit de jaren 70. Hier die van dinsdag, over nederlagen in het leven en een prachtig R&B-nummer
NPO Radio 5 stond van 14 tot en met 20 april 2018 in het teken van de jaren zeventig. Ik mocht aan het eind van de avond de dag afsluiten met een gesproken column. Die verbond ik telkens met een liedje uit de jaren 70. Hier die van maandag, over vriendschap en het einde van het duo Simon & Garfunkel.
Op 4 april 2018 is het vijftig jaar geleden dat Martin Luther King werd vermoord. Hij verbleef op dat moment in een motel in Memphis. Hij stond op het balkon toen hij beschoten werd. De onvermoeibare strijder voor burgerrechten van Afro-Amerikanen werd slechts 39 jaar.
Vandaag kon iedereen stemmen. Twee keer zelfs. Want behalve de verkiezing voor gemeenteraden was er ook nog het referendum: over de zogenaamde sleepwet. Nu is er met dat referendum iets eigenaardigs aan de hand. Jongeren schijnen overwegend tegen, ouderen meestal vóór te stemmen.
Hoeveel wachtwoorden gebruik jij op het internet? Ik heb het voor mezelf ook nageteld: 77! Dat weet ik omdat ik een speciaal programmaatje heb dat ingewikkelde wachtwoorden voor me bedenkt. En ook bewaart. O ja, dat programma heeft ook een wachtwoord: dat maakt 78.
Eén van de mooiste liedjes van Johnny Cash is ‘Redemption’. Het is ook een prachtig voorbeeld van hoe geloof en popmuziek heel goed samen kunnen gaan. Het kent bovendien grote diepgang, want het maakt gebruik van een oudchristelijk symbool. Je zou het in deze tijd van het jaar zo kunnen gebruiken in een kerkdienst.
Begin deze week overleed Nico ter Linden. Hij was misschien wel Nederlands meest bekende dominee. Hij schiep ademruimte voor menig (half/on)gelovige. Ook in mijn leven trok hij sporen.
‘Die melodie ken ik toch ergens van?!’ – ‘Ja, het komt mij ook bekend voor.’ Mijn muziekvriend en ik zaten in de auto op de terugweg na een indrukwekkend optreden van Sam Baker. In de cd-speler muziek van Baker. ‘Het doet me denken aan iets religieus’ – ‘Zou zomaar kunnen.’
Het is dit jaar vijftig jaar geleden dat Johnny Cash een legendarisch concert gaf in Folsom Prison. Legendarisch, vanwege het publiek van zware jongens. Wie het album beluistert, hoort nog de geladen sfeer die er in de zaal hing. Maar ik moet bij het concert altijd denken aan één van de gedetineerden: Glen Sherley.
Afgelopen juni liet het netvlies in mijn rechteroog los. Wie wil lezen over het hoe of wat, moet op deze site maar even terugbladeren: ik schreef er al uitgebreid over. Maar waar het hier om gaat is dit: behalve een schrik bleek het toch ook een zegen.
Ook dit jaar slaat het virus weer toe. Ik heb het bij mijzelf en anderen de afgelopen week al een aantal keren gesignaleerd. Lange tenen. Snel ontregeld. Op je strepen gaan staan. Daar vervolgens zelf ook weer last van hebben. Het zijn allemaal symptomen van de (pre-)Kerstdip.
Hoewel ik popliefhebber ben in hart en nieren, is het mooiste muziekstuk uit de 20ste eeuw dat ik ken een klassiek werk. Het is ‘Appalachian Spring’ van de Amerikaanse componist Aaron Copland. Het is een balletstuk. Toen ik het voor het eerst hoorde, werd ik van mijn sokken geblazen.
Aan het slot van een uitvaartdienst spreek ik altijd een zegenbede voor de overledene uit. Ik kreeg er veel positieve reacties op.
Hij is geen lid van onze kerk, maar wel onze meest trouwe kerkganger. Hoewel hij nooit binnenkomt. Ra, ra, wie of wat is het? Het is onze kerkkat. Hij slaat geen kerkdienst over. Voor aanvang is hij altijd te vinden op ons pad.
Het kan nog net. Want nog een paar dagen en dan is de maand oktober alweer voorbij. En dus lees ik vandaag op de valreep van de maand het gedicht dat ik elk jaar in deze maand lees: ‘Poem in October’ van Dylan Thomas. En het moet eigenlijk ook vandaag gelezen worden, want 27 oktober is Thomas' geboortedag. En daarover gaat het gedicht.
Ik krijg normaal al een brok in m’n keel als ik het liedje hoor. Maar de tranen stonden helemaal in mijn strot toen ik het mijn geliefde naast me luidkeels mee hoorde zingen. ‘Kinderen van Maria, kinderen van Maria door de straten, en ze spelen: Salve, salve, salve regina.’
De dichter Rutger Kopland schreef ooit een gedicht over zijn demente moeder. Het heet ‘De moeder het water’. Poëzieliefhebbers herkennen in die titel een variatie op het gedicht 'De moeder de vrouw' van Martinus Nijhoff. Kopland gebruikte dan ook dezelfde vorm en stijl voor zijn gedicht. Het begint met de volgende regels:
Sinds vorige week mag ik weer autorijden! Ik had namelijk een rijontzegging. Niet van de politie, maar van de dokter. Ik onderging een oogoperatie en vanwege het verminderde zicht mocht ik drie maanden niet achter het stuur. Vorige week zaten de drie maanden erop.
Ik houd van een saai tv-programma. Althans, dat zei iemand een keer nadat ik opbiechtte dat ik fan ben: ‘Lekker enerverend zeg! Dat is toch hartstikke saai?!’ Het ging over ‘Gardeners' World’, het wekelijks BBC-programma over tuinieren.
Ik was 17 toen ik voor het eerst een boek van hem las. ‘Anders gezegd’ heette het (uit 1970). Ik kreeg het van mijn toenmalige (buitenkerkelijke!) vriendinnetje. Toen ik het las, werd ik er meteen door gegrepen. Dit ging ergens over! Sindsdien sloeg ik geen boek van Harry Kuitert meer over.
Ik begin mijn dag (vrijwel) altijd met Bijbellezen. Ik ben nu bezig met Jesaja. Daarbij doe ik de wonderlijke ervaring op dat ik steeds moet denken aan Donald Trump. Of beter, aan die wonderlijke verzameling evangelische leiders die Trump omringt als wespen om een glas siroop.
Dominees krijgen teveel uitvaarten. Dat zit hun andere werk in de weg. Daarom zijn er steeds meer gemeenten waar gemeenteleden de uitvaarten voor hun rekening nemen. Een goede ontwikkeling?
Ik mag ze allebei graag: Eva Jinek en Eric Corton. Het zijn vakmensen. Van vele markten thuis. Sympathiek ook. En vooral: sociaal betrokken. Maar deze week zakten ze wat mij betreft door het ijs. Het betrof een klein item dat Jinek tussen de bedrijven door ter sprake bracht.
Volgende week is het veertig jaar geleden dat Elvis overleed. Het kan je niet ontgaan. Nu al lopen televisie en radio warm om het te gedenken. En duizenden fans zullen weer richting Graceland trekken, het beroemde huis van Elvis waar hij (naast zijn ouders) ligt begraven.
De radio besteedt er aandacht aan. De kranten en muziekbladen staan er vol van. Dit jaar is het vijftig jaar geleden dat er een Summer of Love was. Maar mocht u geen idee hebben: in 1967 begon in San Francisco een zomer van liefde. Hippies gingen een leven leiden van ‘love and peace’. ‘Bloemenkinderen’ werden ze genoemd. Het bleek de start van een nieuw tijdperk.
We lopen in een Spaanse supermarkt als ik ineens een groot spinnenweb mijn oogveld in zie drijven. ‘Dat is vreemd,’ denk ik, ‘maar misschien is het gewoon een grote versie van de dingetjes die je wel meer ziet zweven. Even wachten maar.’
Pinksteren is het feest van dromen en visioenen. Maar dromen en visioenen hebben in onze tijd het tij tegen. Als ik met jongeren praat over de huidige wereld, kom ik veel zorg en angst tegen. Rampen bepalen het wereldbeeld. Het klimaat. Aanslagen. En de rampen lijken steeds dichterbij te komen. Ze houden veel jongeren bezig.
Soms kom je onverwachte verbindingen tegen. Laatst las ik in de gedichten van de Ierse dichter Patrick Kavanagh. Waaronder zijn liefdesgedicht ‘On Raglan Road’. Bij toeval kwam ik er achter dat het ook nog op muziek is gezet. Tal van artiesten, waaronder Sinead O’Connor en Van Morrison, hebben het gezongen. Op een eeuwenoude melodie
Collega Rikko Voorberg uit Amsterdam wil Dodenherdenking aangrijpen voor het gedenken van omgekomen vluchtelingen. Aanvankelijk wilde hij dat doen op het Rembrandtplein. Maar omdat de stille tocht van de officiële Dodenherdenking daar langs komt, heeft burgemeester Van der Laan dat verboden. Voorberg kreeg een andere plek toegewezen.
Kerk in Actie, de hulporganisatie van onze landelijke Protestantse Kerk publiceerde voor Pasen een filmpje. Er is ophef over ontstaan. Wat is er aan de hand? In het filmpje wordt een afbeelding van Christus verscheurd. En de snippers worden in de lucht gegooid. ‘Geloven in delen’ luidt de bijbehorende slogan.
De film draait in de bioscoop. Het boek las ik een paar jaar geleden. Het maakte diepe indruk op me. Maar ik aarzel om de film te gaan bekijken. Het gaat namelijk om een wreed verhaal: over de christenvervolgingen in het 17de eeuwse Japan. De titel van film en boek luidt ‘Silence’ - ‘Stilte’. Met die stilte wordt het zwijgen of de afwezigheid van God bedoeld.
Ik volg Stephan Sanders met grote belangstelling. Sanders gaat namelijk sinds een jaar naar de kerk. Voor wie hem niet kent: Sanders is schrijver en journalist. Jarenlang had hij niets met geloof. Tot hij vorig jaar ‘op proef’ ging geloven. Hij zocht een kerk, vond er één en zit er nu (bijna) wekelijks. Hij doet in Trouw en andere media verslag van zijn ervaringen.
Ik sla altijd een beetje door in bepaalde dingen. Toen ik het meubelmaken ontdekte, maakte ik het ene na de andere Rietveld-werkstuk. U weet wel: de Gerrit Rietveld van De Stijl. Het was een mooi contrapunt voor mijn dagelijkse werk. Altijd maar luisteren, spreken, vergaderen. Je moet iets met je handen doen, zei ik tegen mezelf. Ik ontdekte in het meubelmaken een uitlaatklep. Totdat mijn vrouw tactisch zei: ‘Ik denk dat we nu wel genoeg Rietveld in huis hebben.'
U leest het goed: ‘twijvend’ staat hier boven. Mijn tekstverwerker kleurt meteen rood. Die kent het woord ook niet. Ik bedacht het dan ook zelf: het is een samentrekking van zwevend en twijfelend. Ik weet niet zo goed wat te kiezen a.s. woensdag. Maar ik ben meer dan een zwevende kiezer. Er zit groeiende vertwijfeling in mijn zweven.
Toen we op ons vakantieadres kwamen, viel het me meteen op: het was er doodstil. De overgang was bijna te groot. Alsof de plotselinge stilte even iets onheilspellends had. Het stormde nog in mijn hoofd. Ik had het erg druk gehad. Dan is de overgang naar de stilte zoiets als vanuit een moordende hitte een auto instappen met airconditioning. Je kunt er duizelig van worden.
Eenzaamheid – dan denk ik al snel aan ouderen. Niet aan studenten. Die hebben immers de tijd van hun leven. Dat wordt toch altijd gezegd? ‘Mijn studietijd was de mooiste tijd van mijn leven.’ Studeren: je denkt aan jong en zorgeloos zijn. En vooral: aan feesten.
Als een kerklid verhuist, krijgt zijn/haar kerk automatisch een bericht. De kerkelijke ledenadministratie is namelijk gekoppeld aan de basisadministratie van de burgerlijke gemeente. Zo weten kerken waar hun leden blijven. Er is er één ‘maar’: in 2018 komt er een einde aan deze regeling.
Ik heb een knipperlicht-geloof. Het gaat aan-uit-aan-uit. Niet eens met vaste regelmaat. Dat zou nog enige stabiliteit geven. Maar soms is het aaaaan-uit-aan. Een andere keer: aan-uiiiiit-aan.
Het is het einde van het jaar. Tijd voor allerlei lijstjes. De beste pop-albums van het afgelopen jaar. De beste boeken die je las. Helemaal niet zo gek om eens terug te kijken. Je maakt de balans op. Wat vond je mooi? Wat bleef hangen?
Laat ik de volgende stelling eens in uw midden gooien: ‘Er zijn geen grotere vijanden van het leven op aarde dan wetenschap en techniek.’ Zou dat kunnen kloppen? Ik neem u mee in een klein denkexperiment met een wending aan het eind.
Ik heb in huis mijn eigen mancave (ook wel geschreven als ‘man cave’ – letterlijk ‘mannengrot’). Nog nooit van gehoord? Zoek het op bij Wikipedia en je leest: ‘Een mancave is een plek waar mannen hun hobby of favoriete bezigheden (zoals poker spelen of sport kijken) kunnen beoefenen. Vaak is het een zolderkamer of garage, die helemaal naar hun smaak is ingericht.’
Vorige week had ik een paar dagen vrij. Een mooie gelegenheid om spiritueel m’n licht ook eens elders op te steken. Letterlijk, want in bedevaartplaats Kevelaer (we zaten in de buurt) vallen er genoeg kaarsen op te steken, wat we dus ook deden. Maar ook figuurlijk: zondag (we waren weer terug) kerkten we in de Oud-Katholieke Kerk van Dordrecht.
Mijn vader was een gelovig man. Toch sprak hij op zijn ziekbed nauwelijks over de verwachting van een leven na dit leven. Eén keer vroeg ik hem: ‘Hoe beleef je dit laatste stukje, pa?’- ‘Vol vertrouwen,’ antwoordde hij. Met een ontvankelijke blik die zijn woorden onderstreepte. Verder deed hij er het zwijgen toe. We begrepen elkaar.
Vorige week was ik in Kampen. Bekend terrein, want ik bracht er mijn studietijd door. Dit keer was ik er voor Christian Wiman. Hij is een Amerikaanse dichter die furore maakt met zijn boek ‘Mijn heldere afgrond’. Over dat boek was een studiedag. Ik mocht er de openingstoespraak doen. Best spannend, want het moest in het Engels en Wiman zelf was aanwezig.
Ineens zaten we samen achter het raam: mijn collega Johan en ik. We waren in Cookers, het plaatselijk eetcafé. Voor mij bekend terrein. Ik zit er één keer in de twee weken. Voor hem is het geen bekend terrein. Hij is nieuw in ons dorp. Nog volop in de verkenning van zijn nieuwe kerk.
‘Wat is de code ook alweer?’ Ik moet het regelmatig vragen aan een verpleegkundige of receptioniste. Als predikant kom je vaak in verpleeghuizen. Sommige afdelingen zijn gesloten. Er is een codeslot. Meestal is het jaartal de code, maar soms met een toevoeging. En die kan ik niet allemaal onthouden. Vandaar mijn vraag.
Het deed me veel – het afscheid van mijn dierbare collega Annette. Ik merkte het al toen ik thuis hardop de teksten las die ik bij haar vertrek uit Papendrecht mocht spreken. De eerste had ik zelf gemaakt. Het was een soort gesproken column voor een ludieke avond. De tweede was een vaste tekst uit het liturgisch ritueel waarmee afscheid genomen wordt van een predikant
Laatst volgde ik collega’s die op Facebook in discussie waren over het al dan niet dragen van een toga. De een vond het niks. Het schept alleen maar afstand, zo meende hij. De ander had die associatie helemaal niet. Voor hem drukt de toga vooral wijding uit. Je staat er niet namens jezelf.
Het nieuws is alweer een week oud. En er is al veel over geschreven en gezegd. Maar ik merk dat het in me na blijft branden. Ik heb het over wat minister Edith Schippers zei in haar H.J. Schoolezing: ‘Religie is achterhaald. In elk geval in de vorm van een voorgeschreven leven volgens de lijnen van de Bijbel of de Koran.’
Een paar weken geleden ontstond opschudding over een vers in het kerkelijk liedboek. Het gaat om een couplet uit lied 737, een prachtig gezang over de nieuwe wereld van God. Het telt 21 coupletten. Maar over vers 19 is een aantal mensen gestruikeld. Er wordt namelijk gesproken over ‘de negers met hun loftrompet’.
In 2013 verscheen een boek dat mij van de sokken blies. Het is van de Amerikaan Christian Wiman. Dit jaar verscheen er een Nederlandse vertaling van de hand van Willem Jan Otten. Hier een bespreking.
Het is soms lastig uit te leggen wat de kerkelijke feestdagen precies betekenen. Hier een poging om te beschrijven wat we op Hemelvaartsdag vieren.
Ik werd uitgenodigd om op Radio 5 op vier woensdagen een dagsluiting te houden. Het mocht over van alles en nog wat gaan. En ook wat vorm betreft was ik vrij. Het mocht een gedicht, een grap, persoonlijke bespiegeling, minipreek, wijsheid, een klacht, anekdote, nieuws van de dag, korte column. Hier mijn vierde inbreng.
Ik werd uitgenodigd om op Radio 5 om op vier woensdagen een dagsluiting te houden. Het mocht over van alles en nog wat gaan. En ook wat vorm betreft was ik vrij. Het mocht een gedicht, een grap, persoonlijke bespiegeling, minipreek, wijsheid, een klacht, anekdote, nieuws van de dag, korte column. Hier mijn derde inbreng.
Ik werd uitgenodigd om op Radio 5 om op vier woensdagen een dagsluiting te houden. Het mocht over van alles en nog wat gaan. En ook wat vorm betreft was ik vrij. Het mocht een gedicht, een grap, persoonlijke bespiegeling, minipreek, wijsheid, een klacht, anekdote, nieuws van de dag, korte column. Hier mijn tweede inbreng.
Ik werd uitgenodigd om op Radio 5 om op vier achtereenvolgende woensdagen een dagsluiting te houden. Het mocht over van alles en nog wat gaan. En ook wat vorm betreft was ik vrij. Het mocht een gedicht, een grap, persoonlijke bespiegeling, minipreek, wijsheid, een klacht, anekdote, nieuws van de dag, korte column. Hier mijn eerste inbreng.
De scheldcultuur heeft een nieuwe dieptepunt bereikt. Sylvana Simons kreeg ladingen bagger over zich heen nadat ze bekend maakte kandidaat voor de politieke partij 'Denk' te worden. Ook deze scheldkanonnade vond een gemakkelijke bedding in de social media. Daar drijven de geestelijke uitwerpselen van menig zieke ziel doorheen.
His Bobness, zoals zijn fans hem noemen, werd gisteren 75 jaar. Ik heb het over Dylan. Mijn dochter feliciteerde me op Facebook. Maar of ze het meende, is te betwijfelen. Ze heeft de pest aan Bob Dylan. Net als haar moeder. Zo gaat het met his Bobness. You love him or you hate him.
Mijn moeder (84) was met Pinksteren bij ons. Ik vertelde dat ik die avond opgebeld zou worden: ik moest voor de radio een praatje houden. ‘Wil je me dan vóór die tijd even thuisbrengen?’ vroeg ze. Sinds mijn vader er niet meer is, wil ze op tijd thuis zijn. Ze heeft telkens weer even nodig om te wennen aan het lege huis.
Vorige week was er in Papendrecht uiteraard ook dodenherdenking. Het gaat er stijlvol aan toe. Maar altijd heb ik een beetje heimwee naar de plechtigheid bij Heinenoord. Ik ging er altijd naartoe toen ik nog in Oud-Beijerland woonde.
In het tv-programma ‘Adieu God’ praat Thijs van den Brink met bekende Nederlanders die geloof en kerk vaarwel hebben gezegd. De laatste keer dat ik het programma zag, was Margriet van der Linden te gast. Ze was hoofdredacteur van het feministisch tijdschrift ‘Opzij’. Ze groeide op in een reformatorisch gezin in onze Alblasserwaard.
Er is weer een nieuwe loot aan de stam van datingprogramma’s: 'Married at first sight'. Het gaat over mensen die elkaar ongezien trouwen. Ze zijn bij elkaar gebracht door een team wetenschappers. Op grond van hun expertise denken deze wetenschappers een match gevonden te hebben. De bruidsparen zien elkaar vijf minuten voor het ja-woord voor het eerst.
Het is Stille Week. Maar de stilte werd wreed verscheurd door de bommen in Brussel. Mijn gedachten komen er steeds bij uit. Ik wilde vandaag schrijven over liturgie en Pasen. Maar het nieuws bleek telkens een magneet die me uit mijn spoor trok. De eerste column ligt nu in de prullenbak.
Dit wordt voor mij een ongemakkelijke column. Gewoon, omdat ik er niet goed in ben – in het onderwerp zelf niet en dus ook niet in het schrijven erover. Ik wil het namelijk hebben over het vragen van een honorarium voor diensten buiten mijn eigen kerk. Het begint meestal zo:
Boekhandel Wever van Wijnen stopt er mee, zo las ik vanmorgen in Trouw. Het zal u misschien niets zeggen. Maar Wever in Franeker was jarenlang een begrip onder theologen. Ik kocht er mijn eerste theologische boeken via medestudenten die - om een extra centje te verdienen - werkten voor Wever. Voor de kenners: mijn allereerste trofee was het theologisch werk van Van Ruler. De zes delen staan nog te prijken in mijn kast, met voorin de datum van aanschaf: 19 april 1974.
De arbeidswereld verandert snel. Bij Biddag voor Gewas en Arbeid, een dag in het kerkelijk jaar waarin we stilstaan bij ons werk en dagelijks brood, schreef ik bijgaand artikel voor ons kerkblad.
Vanmorgen was ik op een basisschool. A.s. zondag is er namelijk in veel kerken van Papendrecht een Kerk-en-schooldienst. Ter voorbereiding gaan de dominees dan de scholen af waaraan ze zijn gekoppeld. Ik heb vanmorgen vier klassen gehad. Morgen de andere vier. Maar voor vandaag was het, eerlijk gezegd, wel even genoeg.
We zijn in onze kerk gezegend met kringen van jonge gemeenteleden. Het zijn hechte groepen, er wordt veel gelachen en wat geloof betreft is het ook geen ploegen op de rotsen: je kunt er een stevige boodschap aan kwijt. Kom maar op, dominee!
U kunt het nieuws niet gemist hebben: David Bowie is dood. De kranten stonden er vol van. Te vol, volgens sommigen. De tv bleef het popfenomeen ook herdenken. Te lang, volgens dezelfde mensen van zo-even. Hoe het ook zij, grote kans dat, als u niets van Bowie wist, u nu meer van hem weet dan tijdens zijn rijke carrière.
Dit jaar deed Herman Finkers de Oudejaarsconference. En kennelijk heeft hij iets losgemaakt. Vooral bij dominees. Althans, dat leid ik af uit de enorme bijval op Facebook en Twitter. Collega’s juichten over de manier waarop hij het opnam voor religie.
Steeds meer kerken organiseren een Top 2000-dienst. Dit jaar deden wij ook mee. We hebben immers als gemeente al een aardige traditie opgebouwd wat betreft popdiensten. Dan kun je bij zo’n zich verspreidende olievlek van Top 2000-diensten niet achterblijven.
In dit artikeltje wordt ingegaan op de donkere actualiteit van 2015. We zijn misschien niet zonder hoop, maar zijn we nog hoopvól? De verhalen van advent en Kerst bieden een ankerpunt voor de hoop op een betere wereld.
‘Piet van Die? Is dat uw artiestennaam?’ - Het was al een wat oudere vrijwilligster die het in alle oprechtheid vroeg. Ik was bij de Pop-up Kerk van Heerlen. Die is deze dagen gevestigd in een winkelpand ter gelegenheid van Serious Request. Je kunt er een kaarsje opsteken. Er is gelegenheid voor gesprek. En voor iedereen is er een kop koffie of thee. Wel afrekenen, want alles gaat naar het goede doel van Serious Request.
Aan het eind van het jaar vliegen de lijstjes je om de oren. De beste cd's van het jaar. De beste politici. De meest spraakmakende boeken. De beste sportvrouw/man. De top 2000. De stroom is op gang gekomen. Pas in januari zal de rust weerkeren.
Sipke van der Land is dood. Ik dacht altijd dat hij de eeuwige jeugd had. Hij bleef namelijk zo lang jongensachtig met z’n joviale blik en zwierige lok. Maar hij bleek al 78 te zijn. Ik had hem dan ook al jaren niet gezien.
Na de aanslagen in Parijs kleurde de hele wereld opeens blauw-wit-rood. Belangrijke gebouwen, bruggen en beelden werden met spots in de kleuren van de Franse vlag beschenen. Op Facebook kon je de driekleur als transparant van je profielfoto instellen.
Ik zag op de social media collega-predikanten al heftig reageren. Het ging over een tv-uitzending die ik zelf niet had gezien. De schrijver Dimitri Verhulst was gisteren te gast bij Pauw. Hij heeft een boek geschreven over de Bijbel. Of liever: over de eerste vijf boeken van de Bijbel. Nog specifieker: over de wreedheden in die eerste vijf boeken.
Een recensie van het boek 'Geduld met God' van Tomáš Halík. De focus in deze bespreking is gericht op de literaire werken die Halík bespreekt.
Derde van drie blogs, geschreven voor leesliter.nl over de invloed van Augustinus op de Engels/Amerikaanse dichter W.H. Auden.
Tweede van drie blogs, geschreven voor leesliter.nl over de invloed van Augustinus op de Engels/Amerikaanse dichter W.H. Auden.
Eerste van drie blogs, geschreven voor leesliter.nl over de invloed van Augustinus op de Engels/Amerikaanse dichter W.H. Auden.
Ik lees ze steeds minder. Romans. Ik heb ze gevreten. De foto bij dit stukje toont het: volle boekenkasten. En wat je ziet is nog maar een klein gedeelte. Vooral na zomervakanties raakte er weer een plank gevuld. Maar ook buiten de zomer schoot ik meestal lekker op. Nooit lag er géén roman op mijn nachtkastje.
‘Elke dag dat de zon weer opgaat is een teken dat God er nog iets in ziet.’ Ik hoor het mezelf vaak zeggen. Met een opgewekte toon en een opgetogen hart. Maar eerlijk gezegd zijn er natuurlijk ook weleens dagen dat ik het zo niet beleef. Omdat de toekomst donker lijkt. Of omdat God een beetje op de achtergrond is geraakt. Een dominee is net een mens.
Vier jonge predikanten kwamen deze dagen in het nieuws. Ze vielen Arjan Plaisier bij, de landelijke secretaris van de kerk. Hij vindt dat het roer drastisch om moet. De kerkdienst is voor buitenstaanders een Chinees schimmenspel. En het instituut kerk moet meer een beweging worden. De jonge predikanten ondersteunen hem. Ze stelden een pamflet op, plaatsten dat op het internet en riepen op tot ondertekening. Hun boodschap? Ga mee in de beweging van Gods Geest. Houd niet vast aan het oude.
‘Zijn dit nu eigenlijk geen verloren ochtenden?’ Mijn gast van die morgen vroeg het toen we het marktplein opliepen. We kwamen uit Cookers, een eetcafé waar ik en mijn collega elke week beurtelings aanwezig zijn. Iedereen kan aan ons tafeltje aanschuiven. Voor een gesprek, een afspraak, of gewoon een praatje.
Afgelopen zondag was ik in voormalig kamp Bergen-Belsen. Ik wist er niet goed wat ik moest voelen. ‘Verschrikkelijk’ zeggen we al snel. Of: ‘Indrukwekkend’. Maar op die plek valt elk gevoel in het niet bij wat er zich heeft afgespeeld.
In onze kerk hebben we bij doopdiensten een bijzondere gewoonte. We vragen doopouders en kerkgangers om een zegenbede voor de dopelingen te bedenken. De ouders hebben dat thuis al gedaan en die op papier gezet. De kerkgangers vraag ik het in gedachten te doen.
De slavernij is er officieel in 1865 afgeschaft. Maar ze is nog altijd zichtbaar. Niet alleen aan de slavenhuisjes bij plantages die nu musea zijn geworden. Ze is vooral nog te merken aan de armoede en de discriminatie van het zwarte deel van de bevolking. Ik heb het over het diepe zuiden van Amerika.
In juni waren Vera en ik op muziekreis door het diepe zuiden van de VS. De streek bij de rivier de Mississippi is de wieg van menig muziekstijl. De moeder van al die kinderen is de gospel.
Wanneer je op muziekbedevaart bent, bezoek je natuurlijk ook de graven van je gestorven helden. Zo moest en zou ik naar Hendersonville, een stadje in de buurt van Nashville. Daar liggen Johnny Cash en zijn vrouw June Carter begraven.
Tijdens onze reis in het diepe zuiden van Amerika, moest en zou ik natuurlijk ook naar Dyess. Het is een piepklein plaatsje, maar voor elke Johny Cash-fan een plek van betekenis. Onze held groeide er namelijk op. Wie de film ‘Walk the Line’ heeft gezien, weet dat het echte verhaal van Cash daar begint.
‘I have gone from rags to riches,’ zong Bob Dylan – ‘Uit de goot klom ik naar rijkdom.’ Maar als dat voor iemand geldt was het Elvis Presley. In juni reisde ik én naar zijn geboorteplaats én naar Graceland. Een groter contrast is er niet.
Vera en ik zijn op pelgrimage geweest. Nee, niet naar Israël of Santiago de Compostela, maar naar Memphis, Tennessee. Daar liggen de wortels van de popmuziek. Om precies te zijn in de SUN-studio. Het is een klein gebouwtje, maar er is geschiedenis geschreven.
Ik moest er natuurlijk dit keer ook weer bij zijn: bij Bob Dylan. Ik was ooit bij zijn eerste concert in 1978 in De Kuip. En een paar jaar geleden had ik me voorgenomen ook bij zijn laatste concert te zijn. Dus koop ik elke keer een kaartje als hij in Nederland is. En Bob houdt het lang vol, want dit jaar komt hij weer.
Deze zomer gaan mijn vrouw en ik op bedevaart. Nee, niet naar Lourdes of Jeruzalem. Had ook gekund. Maar we gaan naar Amerika. Om precies te zijn: het diepe zuiden van de VS. Daar kwamen onze helden vandaan. Zoals misschien bekend ben ik fan van Johnny Cash. Mijn vrouw is meer van Elvis. Dus staan Nashville en Memphis op het programma.
LinkedIn is een wonderlijke loot aan de stam van de social media. Zo krijg ik regelmatig vacatures doorgestuurd waarvoor ik ten ene male ongeschikt ben. Vliegtuigbouwer bij Fokker bijvoorbeeld. Of engineer bij Bos Kalis. Ik begrijp het wel: ik woon in de buurt van die bedrijven. Maar verder is elke overeenkomst zoek.
Predikanten zouden na acht jaar naar een andere gemeente moeten. Ze dutten anders in. Bovendien is hun gemeente dan doorgaans op hen uitgekeken. De praktijk wijst het uit. Aldus mijn landelijke kerk.
Kort geleden zag ik op televisie een schokkende documentaire. Ze ging over de bevrijding van het kamp Bergen-Belsen. De film was gemaakt door het Engelse leger en bracht in beeld wat de bevrijders er aantroffen. Nooit eerder zag ik zulke gruwelijke beelden.
‘Met Ziggo, zegt u het maar.' ‘Ja, mevrouw, het digitale beeld van mijn tv stoort.’ ‘Is dat op alle zenders?’ ‘Jawel, mevrouw. En gisterenavond ook al.’
De eerste echte lentedag. Het is vroeg in de ochtend. Ik sta in mijn tuin zoals ik elke dag doe. Ik mediteer er en bid. Geen spiritueler plek dan onder een blote hemel. Maar vandaag is anders dan de afgelopen maanden. De kou is weg. De magnolia staat in volle bloei. Ook de bomen naast ons huis kleuren roze. En ineens is ook de grond geel: het speenkruid. Het is windstil, de hemel blauw.
Precies twee weken geleden overleed mijn vader. Eendrachtig geschaard rondom onze moeder hebben we hem als kinderen en kleinkinderen herdacht en uitgedragen. Ik mocht de preek doen. Ik wist al welk Bijbelgedeelte we moesten lezen.
Gisteren was het weer zover. Toen ik mijn auto geparkeerd had en naar ons kerkgebouw liep zag ik er weer één. Een achtergelaten winkelwagen. Het gebeurt wel meer. Mensen doen hun boodschappen in het nabijgelegen winkelcentrum. Ze laden in, maar zijn te beroerd om het wagentje terug te brengen. Ze laten het staan bij de kerk.
Het was dit keer mijn beurt om naar Cookers te gaan. Moet ik even uitleggen. Elke week zijn mijn collega en ik beurtelings een morgen aanwezig in een plaatselijk eetcafé. Voor wie maar wil aanschuiven. Voor een luisterend oor, een afspraak, een vraag en in ieder geval een kop koffie. We laten via Facebook en Twitter van onze aanwezigheid weten.
Wat is er nodig om te bidden? Geloven dat God bestaat? Klinkt logisch. Maar kan het ook zo zijn dat het precies andersom is? Dat het gebed het geloof baart?
Mijn kerk (de Protestantse Kerk in Nederland) houdt een enquête onder haar leden. Het gaat niet goed met de kerk. Ze lijdt aan ledenverlies, ze vergrijst. Dat betekent dat de overdracht van kerkgebonden geloof onder de nieuwe generaties ernstig stagneert. Daarom worden de leden bij een nieuwe toekomstvisie betrokken.
Weer een relletje in de kerk. Hadden we eerst Klaas Hendrikse, de atheïstische predikant, nu hebben we Edward van der Kaaij die ontkent dat Jezus heeft bestaan. Het evangelie is in zijn visie een mythe die ontleend is aan de Egyptische mythologie over Osiris.
Gisteren werd herdacht dat Auschwitz zeventig jaar geleden werd bevrijd. De media besteedden er ruim aandacht aan. Regisseur Steven Spielberg had voor deze gelegenheid een aangrijpende korte film gemaakt over de geschiedenis van het kamp. Ik zag hem en was opnieuw verbijsterd over de moordmachine die Auschwitz was. Je went er nooit aan en dat is maar goed ook.
Dinsdag waren bij de talkshow ‘Jinek’ drie jonge moslims te gast. Het gesprek ging onvermijdelijk over de vraag of moslims geen afstand moesten nemen van het door de islam geïnspireerd terrorisme. De gesprekspartners van Eva Jinek, een jonge man en twee vrouwen (allemaal pas 21 jaar), vonden van niet. Ze waren het moe om zich telkens te moeten verdedigen.
Afgelopen weekend waren mijn lief en ik in Zuid-Limburg. De magneet van die streek is Maastricht: je wordt er naartoe getrokken. De stad heeft gezellige terrassen, mooie winkels en vooral: veel kerken. Een van die kerken is de Onze Lieve Vrouw 'Sterre der Zee' Basiliek. We gingen er zondag heen.
Deze week zag ik een interview met de Amerikaanse dichter Christian Wiman. Hij is gelovig. En hij weet daar mooie dingen over te zeggen. En vooral: eerlijke dingen. Hij vertelde dat hij misschien maar een paar keer echt heeft geloofd. Maar ná die momenten komt het er op aan – aldus Wiman – die ervaringen trouw te blijven. Ook als je lang zonder geloof moet doen.
Een Israëlische dichter schreef een gedicht met als titel ‘De diameter van de bom’. De bom in kwestie was dertig centimeter in doorsnee. Maar het bereik van die bom was, toen hij ontplofte, zeven meter. Binnen die straal vielen vier doden en elf gewonden.
Dit is een recensie van verreweg het belangrijkste boek dat ik dit jaar las. De Amerikaanse dichter Christian Wiman groeide op in een orthodox maar verknipt milieu, gekenmerkt door een overmaat aan geweld. Het maakte hem tot een verkreukeld mens en zorgde ervoor dat het meegekregen geloof op volwassen leeftijd in hem wegzakte. Hij werd agnost en koos voor een eigen overlevingsstrategie: hij werd dichter. Maar terugkijkend ziet hij nu dat de poëzie de weg was waarover het geloof in hem kon overleven.
Er is een nieuwe Bijbelvertaling. De 'Bijbel in Gewone Taal', zoals hij heet, werd precies een week geleden gepresenteerd. Het is nog te vroeg om een afgewogen oordeel te geven. Maar ik heb er al wel in gebladerd. Ik navigeerde meteen naar de overbekende Bijbelgedeelten. Wat hadden de vertalers ervan gemaakt? Het viel me niet tegen! Een aantal voorbeelden.
Vorige week was er in Amsterdam een landelijke predikantendag. Ik kon er niet bij zijn. Jammer, want het schijnt een happening geweest te zijn. Ik heb er wel iets van meegekregen. De krant en de tv berichtten er namelijk over. Met name de togashoot kreeg veel bekijks. Na de bijeenkomst in de Nieuwe Kerk zwermden talloze collega’s uit over de Dam voor een groepsfoto. En: in toga!
Ik ben ook maar een gewone krantenlezer. En ik heb zeker geen verstand van economie. Maar met een beetje gezond verstand kun je er op den duur niet meer om heen. Ik doel op de signalen van toenemende zelfverrijking.
De vakanties zijn in de meeste regio’s weer bijna voorbij. De caravans staan weer in de stalling. De koffers zijn opgeborgen op zolder. De reisgidsen staan in de boekenkast. De kinderen zijn weer naar school en we gaan zelf ook weer aan de slag.
Laatst las ik in een kerkblad een artikeltje met de titel ‘IKEA-preken’. Er werd geciteerd uit een boek over geloofwaardig spreken. Een preek moet aan een aantal voorwaarden voldoen. Hij moet een Inspirerend begin hebben, een Krachtige kern, Eerlijk en echt zijn en een Appellerend slot hebben. Zet de hoofdletters achter elkaar en je hebt IKEA.
Genesis 1 noemen wij het scheppingsverhaal. Maar je kunt het beter een scheppingslied of een scheppingsgedicht noemen. Lees het maar eens hardop. Dan merkt u het. Er zit een cadans in. Dan hoor je ook meteen dat het een soort refrein kent. ‘Het werd avond en het werd morgen. De eerste/tweede/derde, enz. dag.’ Het zingt!
Vorig jaar hebben we een nieuw liedboek in gebruik genomen. Er staan maar liefst 1016 liederen in. Voor een groot deel oude vertrouwde, maar voor een belangrijk deel ook nieuwe liederen. Je zou zeggen: dat is wennen. Maar sommige liederen hebben inmiddels de kortste weg naar de harten van kerkg/zangers gevonden. Lied 416 is zo’n lied.
Afgelopen weekend was ik in het Cobra Museum. Daar is op dit moment een tentoonstelling van werken uit het Guggenheim Museum in New York. Ik moest en zou een werk van Mark Rothko zien. Ik had er een speciale reden voor.
De rotondes van ons dorp zijn in de zomer oases van geur en kleur. De gemeente beplant ze met een keur aan bloemen. Het zijn eilandjes van schoonheid. Maar sinds kort ontsieren borden deze rotondes. Op de borden staat de tekst: ‘Hier uw advertentie’.
Ik las het in een folder van supermarkt Jumbo: ‘Vrolijk voorjaarsfeest!’ Daarmee werd natuurlijk Pasen bedoeld. Maar het woord Pasen viel niet. Zal dat een trend worden?
Dit weekend naar museum De Fundatie geweest. Daar is op dit moment een indrukwekkende tentoonstelling getiteld ‘Meer macht’. De werken van meerdere kunstenaars worden er getoond. Die kunstenaars hebben gemeen dat zij met hun werk invloed willen uitoefenen op de politieke wereld.
‘Waarom heb je niet voor de eed gekozen?’ vroeg mijn vrouw fluisterend. Ik hoorde de verbazing in haar toon. En ook een zekere teleurstelling. We stonden in een zaal van het gerechtshof van Arnhem. Daar was ik zojuist beëdigd tot BABS: Buitengewoon Ambtenaar Burgerlijke Stand. Ik was niet de enige. We waren met een stuk of tien. Een groepsbeëdiging dus. We mochten kiezen tussen de eed en de belofte.
‘Goedemiddag dominee Van Die, u spreekt met 3FM. We lezen net op het internet dat u a.s. zondag in Giessenburg een Johnny Cash-kerkdienst organiseert. Wilt u daar zo meteen even live in de uitzending over willen praten met Claudia de Breij?’
In veel kerken is vorig jaar een nieuw liedboek in gebruik genomen. Er staan 1016 liederen in. Voor een groot deel oude vertrouwde, maar voor een belangrijk deel ook nieuwe liederen. Je zou zeggen: dat is wennen. Maar sommige liederen hebben de kortste weg naar de harten van kerkg/zangers gevonden.
De Olympische Winterspelen – ik krijg er niet veel van mee. De belangrijkste uitzendingen zijn immers onder werktijd. Maar wat ik er van kan zien, neem ik gretig tot me. Ik ben er van onder de indruk. Atleten hebben jarenlang getraind om soms maar in een luttele minuut te moeten vlammen en het waar te maken. De vreugde als het lukt is altijd uitzinnig. Mooi om te zien!
Met Kerst komt hij zelden op de voorgrond: Jozef. Meestal gaat het alleen over Maria, de herders, de wijzen uit het Oosten en de engelen. Onterecht.
Boekhandel Polare is dicht. Ik vrees voorgoed. De directie beweert dat het tijdelijk is. Maar ik geloof er niet meer in. Ik was getuige van de teloorgang van de boekhandel.
In de maand maart wordt een nieuwe cd van Cash uitgegeven. Heel bijzonder, want de man is al 10 jaar dood. Maar er is nu vergeten materiaal opgedoken.