Al snel komt de schrijfster tot de analyse van het probleem. De verlamming wat betreft het aanpakken van de klimaatdreiging vindt haar oorzaak in een systeemcrisis. Ze gebruikt voor die crisis de metafoor van de marmottenbak van quizmaster Fred Oster uit de jaren zeventig van de vorige eeuw.

Voor de jongere lezer: de marmottenbak was het onderdeel van een tv-spel. Er werd een marmot losgelaten in een bak met allemaal schotjes. Wanneer de marmot voorbij die schotjes was, kon hij door een van de openingen in de bak die genummerd waren met verschillende bedragen. De speler kreeg het bedrag waar de marmot doorheen ging.

Het systeem waarin wij gevangen zitten lijkt op zo’n bak, aldus Van Iperen. Er staan ook in onze samenleving schotten die ons leiden. Zo wordt ons leven meer en meer geleid door de ‘schotten’ van de globalisering die van ons consumenten hebben gemaakt van producten die in lage lonenlanden worden gemaakt. Die globalisering heeft geleid tot grote problemen, o.a. migratiestromen.

De grote internationale bedrijven kregen steeds meer macht en zoeken meer en meer de randen van de regelgeving op, ja, keren zich tegen de bestaande regels ten einde meer vrij spel te hebben. Daardoor ontstaan er twee systeembakken, een lokale en een globale. Twee planeten.

Op dit punt gekomen wordt een bijzonder samenspel zichtbaar, namelijk dat met de populisten die de onvrede in de samenleving afwenden op immigranten en die pleiten voor de herwaardering van traditionele waarden en de komst van sterke leiders. De superrijken, die uitsluitend gericht zijn op ongebreidelde winstmaximalisatie, juist bij gebaat bij dit populisme. Van Iperen wijst op Peter Thiel en Elon Musk met hun antidemocratische ideeën. En de democratie heeft er geen antwoord op. Ze verzwakt daardoor. Zo houdt zij zelf de klimaatdreiging in stand.

De schrijfster analyseert met grote kennis van zaken een onheilspellend scenario waarvan ik als lezer het gevoel kreeg: ja, zo zit het. Opeens valt er veel op z’n plek. Toch komt ook zij niet tot een oplossing. De schotten moeten worden verplaatst. En: de democratie moet gevoed worden door waarden van onderaf. Maar dat klinkt iel in de context van de gigantische ontwikkelingen die gaande zijn. Wie stopt de superrijken in hun samenspel met populisten? Van Iperen verbergt zich voor mijn gevoel aan het eind een beetje achter het woord ‘essay’: probeersel. Maar haar analyse van de problemen is loepzuiver.