De naam staat voor het netwerk van wegen, paden en sluiproutes waarover ontsnapte slaven in Amerika het veilige noorden probeerde te bereiken. Maar Whitehead maakt er een létterlijke spoorweg van. Met stations en perrons en al.

Het is een vondst die zijn boek iets surrealistisch geeft. Aanvankelijk was ik wat sceptisch: doet dat niet tekort aan waar die spoorweg voor stond en staat? Maar zijn boek heeft mij overtuigd. Door er een echte ondergrondse spoorweg van te maken, geeft dat een extra beeldend accent aan de beklemming en angst die de ontsnapte slaven meemaakten.

Hoofdpersoon is Cora, een jonge slavin, die met haar medeslaaf Caesar de plantage waar zij werken ontvlucht. Caesar zal het niet redden. Maar Cora zal ver komen. Hoe ver, verklap ik niet. Want het boek verdient het dubbel en dwars om zelf gelezen te worden. Want wat een meeslepend verhaal!

Onderweg leren we veel over het erbarmelijk lot van slaven: gevangen of weggelopen. Verkrachtingen van slavinnen en lijfstraffen waren aan de orde van de dag. Ongehoorzaamheid werd streng gestraft. Op het internet kun je nog veel foto’s vinden van opgehangen slaven, en dat is ook wat je tegenkomt als je als lezer met Cora meereist. 'Strange fruit,' zong Billie Holiday.

Wat me het meest in bijgebleven: de lange periode dat Cora ondergedoken zit bij een blank echtpaar. Ze heeft door een gaatje zicht op wat er wekelijks in het park bij het huis zich afspeelt aan gruwelijke terechtstellingen. Ook het echtpaar dat haar herbergt zal er het slachtoffer van worden.

Om nog even op het laatste door te gaan: wat het boek zo bijzonder overtuigend maakt, is dat zwart niet automatisch ‘goed’ betekent en blank ‘slecht’. Er blijken zwarten te heulen met de blanke overheersers in hun jacht op ontsnapte slaven. En omgekeerd wordt de ondergrondse spoorweg voor een deel door blanken onderhouden.

Nog steeds zijn de gevolgen van de slavernij in (en buiten!) de Verenigde Staten merkbaar. Zwarten leven er vaak nog in diepe armoede – zeker in het diepe Zuiden. En discriminatie is nog aan de orde van de dag. Wie oog wil krijgen of houden voor het onrecht dat soms in samenlevingen ingeslepen zit, moet dit boek beslist lezen.

[embed]https://www.youtube.com/watch?v=Hcs8IoFTzjg[/embed]