In dit boek schetst Han de kaalslag van de neoliberale maatschappij. Geen nieuw thema. Sterker, in vele toonaarden wordt en werd het al beschreven door anderen. Han kiest een verrassende invalshoek: het verdwijnen van rituelen en daarmee het verdwijnen van het feest.

Wij leven in een maatschappij waarin steeds meer geteld wordt en steeds minder vérteld, aldus Han. De oneliner kwam ik verschillende keren tegen in het boek. Wij zijn producenten geworden. Producent van goederen, maar ook producent van onszelf. We moeten leveren. Wij worden hoe langer hoe meer gedwongen om te leven binnen de horizon van wat hij noemt ‘dataïsme’: het regeren van de data. En het liefst dan tegelijk zo authentiek mogelijk, waardoor er sprake is van een ‘authenticiteitsdwang’ zoals een van de hoofdstukken luidt.

Door dit alles is het gemeenschappelijk verhaal dat de samenleving verbond verkruimeld. Het verdwijnen van rituelen is daarvan het gevolg. En wie ritueel zegt, zegt bijna meteen ‘feest’. We leven in een feestloze tijd. Hij verbindt dat alles expliciet met (de teloorgang van) religie.

Ik had het boek in een middag uit. Niet dat ik alles meteen begreep. De schrijfstijl van Han is compact. En hij is niet voor niets filosoof. Soms moet je een zin twee, drie keer lezen. Maar over het algemeen is zijn betoogtrant goed te volgen.

In tien hoofdstukken snijdt de auteur evenzovele thema’s aan, zoals droneoorlog, porno, spelen, het einde van de geschiedenis. Hij komt tot verrassende perspectieven. Als poëzieliefhebber werd ik vooral geboeid door het hoofdstuk ‘Rijk der tekens’ waarin hij schetst hoe gedichten (‘magische ceremonies van de taal’) moeten wijken voor ‘de functionalisering en informationalisering van de taal’. Daardoor wordt de taal onttoverd en gaat zij het overschot missen dat de poëzie en het ritueel kenmerkt.

Geen optimistisch boek. En toch kun je erdoor geboeid worden. Omdat de schrijver woorden vindt voor halfbewuste kennis die in je geest onder de oppervlakte sluimert. Dit boek zal dan ook niet het laatste boek zijn dat ik van hem lees.