In dat lied wordt de stoet mensen beschreven die een plek
krijgen in die nieuwe wereld. Vers 19 zingt: ‘De negers met hun loftrompet, de
joden met hun ster.’ Het heeft me destijds verbaasd dat het ongewijzigd in het
nieuwe liedboek van 2013 werd opgenomen. In Amerika was het n-woord toen al
taboe. In 2011 barstte er zelfs een felle discussie los of het n-woord niet uit
de klassieker ‘Adventures of Huckleberry Finn’ moest worden geschrapt. Het ging
kennelijk allemaal aan de samenstellers van het liedboek voorbij.

Maar nu is de discussie ook in kerkelijk Nederland
opgelaaid. Onder anderen Tom Mikkers heeft die aangezwengeld. Hij wordt daar
vanmorgen in dagblad Trouw door Benno Barnard, zoon van, flink om gekapitteld.
Mikkers heeft in de ogen van Barnard de suggestie gewekt dat er iets racistisch
aan het lied of zijn vader zou kleven.

Dat lijkt me een onterechte en wat overgevoelige reactie. Ook lijkt hij een wat al te relativerende toon aan te slaan: ‘Zwarte mensen vinden het aanstootgevend. Daar moeten we rekening mee houden, al zullen Nigeriaanse christenen die bedreigd worden door Boko Haram er niet van wakker liggen.’ Of zwarte mensen uit migrantenkerken in Nederland dat een eerlijke vergelijking vinden? Ik vind het wat al te gemakkelijk.

Natuurlijk was Willem Barnard niet racistisch. Het lied
stamt uit een tijd dat het n-woord nog niet beladen was. Ik heb het ook
jarenlang van harte meegezongen. En daarbij hoorde en zag ik altijd Louis
Armstrong ‘Oh, when the saints’ spelen. Het deed me veel. Ook omdat er eindelijk
een kerklied was waarin – al was het maar voor even - de jazz en gospel recht
werden gedaan.

Maar gaandeweg voelde het couplet steeds ongemakkelijker aan.
Het ging in mijn oren ook paternalistisch klinken. De discussie in Amerika
maakte ons er gevoeliger voor. Nogmaals, Willem Barnard kan niet verdacht
worden van bedenkelijke motieven. Maar de tijden veranderden. En dan rijst de
vraag: kan zo’n couplet nog wel?

Het verschil tussen ‘Adventures of Huckleberry Finn’ en Lied
737 is dat het lied een gebruikstekst is. Het moet stem geven aan een zingende
gemeente. Dat betekent niet dat alles aangepast moet worden aan de standaard
van vandaag. De traditie zingt in een levende gemeente mee. Maar de traditie
kan ook in de weg gaan zitten, zelfs een betrekkelijk jonge traditie, zoals nu
blijkt.

Daarom is het goed dat – zo begrijp ik nu – de tekst wordt
aangepast. Volgend voorjaar zal er een boek over en met alle liederen van
Barnard verschijnen. De Utrechtse dichter Ingmar Heytze zal daarin neger en
jood vervangen door de muziekstijlen gospel en klezmer. Mooi. Willem Barnard
wilde met zijn lied zeggen: het wordt groot feest in de nieuwe stad. Met een
nieuwe tekst blijft het feest.