Wie opgeleid is tot theoloog, zal veel bekends vinden in dit boek. Heel veel is er in de Bijbelwetenschap niet veranderd in de laatste decennia. Toch vond ik ook nieuwe inzichten die me verrasten. Om meteen maar de belangrijkste te noemen: het Nieuwe Testament kreeg eerder heilige status dan vaak is aangenomen.

Barton corrigeert het beeld dat het Nieuwe Testament zijn definitieve gezag pas kreeg aan het eind van de vierde eeuw. Al in de tweede eeuw hadden de geschriften de status van heilige Schrift gekregen. En: niet op grond van een selectie door theologen of synodes – ze hebben hun status in de praktijk gaandeweg gekregen. En al daarvóór golden bijvoorbeeld de evangeliën weliswaar niet als goddelijke geschriften, maar hadden de verhalen over Jezus en zijn uitspraken een groter gezag dan het Oude Testament.   

Er komen in dit boek zaken ter sprake die in een korte leeservaring niet uitgebreid aan de orde kunnen komen. Maar het zijn er nogal wat: inhoud en ontstaan van Oude en Nieuwe Testament, de manuscripten waarop onze tekst van de Bijbel is gebaseerd, Bijbeluitleg in jodendom en christendom in de loop van de eeuwen, de inzichten van de Bijbelwetenschap sinds de Verlichting.

Ik vond het knap van de schrijver dat hij een zo complex onderwerp op een heldere en begrijpelijke manier weet weer te geven. Stap voor stap leidt hij de lezer in een goed te volgen betoog door de eerbiedwaardige geschiedenis van de Bijbel en zijn geschriften. Veel delen vond ik zelfs meeslepend.

Wat overblijft na lezing is het beeld van een Bijbel die zo veelkleurig en gelaagd is, dat hij niet in de mal past van welke kerkelijke leer dan ook. Het geloof en de Bijbel verhouden zich dan ook tot elkaar als twee cirkels die elkaar slechts deels overlappen. En soms is die overlap zelfs flinterdun. Het geloof dat Jezus God zou zijn, wordt - aldus Barton - door geen enkel Nieuwtestamentisch geschift ondersteund.

Met andere woorden: pas op dat je de Bijbel niet laat buikspreken. En pas ook op om met de Bijbel in de hand te zeggen ‘Zo spreekt de Heer’. Die waarschuwing zal veel mensen misschien schokken. Maar tegelijk hebben veel andere gelovigen deze kritische klok al wel horen luiden, maar hebben geen idee waar de klepel hangt. Dat lokt soms ook beweringen uit die correctie behoeven. Je zou dan ook wensen dat veel mensen - buiten, maar ook binnen de kerk - dit boek zouden lezen. Het zou niet misstaan op het cursusprogramma van veel kerken.

Tot slot dit. Ik las het boek in het Engels. Het is ook te krijgen in het Nederlands. Maar dan is het dubbel zo duur. Ik weet wel, dan heb je ook wat. Maar wie het Engels machtig is, kan zich een hoop geld besparen. Hopelijk komt er binnen niet al te lange tijd een goedkopere paperback-uitgave van de vertaling op de markt. Maar hoe dan ook, het is een monumentaal werk dat een brede lezerskring verdient.