Een goeie greep. Ik herwon van lieverlee een vrij gevoel. En:
ik merkte dat ik meer aansluiting vond bij de kerkgangers. Gaandeweg ontdekte
ik nog meer voordelen. Wij zeggen: uit het hoofd leren. Maar de Engelsen
zeggen: learn by heart. En die
uitdrukking is beter. Het komt meer uit je hart. En dan dit: als jij het kunt onthouden, is de kans
groter dat het ook bij je hoorders
beter blijft hangen.

Nog een voordeel: je leert de dingen zó op te schrijven, dat je het gemakkelijk kunt onthouden. Want ik bleef wel preken uitschrijven. Ik heb ook weleens een periode gehad dat ik alleen van trefwoorden preekte. Maar ik ontdekte al snel dat je dan je stokpaardjes gaat berijden. En voor predikanten geldt wat ook voor schrijvers opgaat: kill your darlings.

Ik deed het zo meer dan dertig jaar. Ik voelde me vrij. En voorgaan in een dienst bleef op deze manier een vreugde. Tot voor een paar jaar geleden. Ik ging merken dat de extra arbeid (je moet er namelijk extra energie in steken) ook ging knellen. Wat me eerst vrijer had gemaakt, maakte me nu onvrij. Ik had mezelf iets opgelegd wat eerst hielp, maar nu niet meer. Het werd dwangarbeid.

Een operatie die me even uit de roulatie haalde, betekende
een moment van bezinning. Ik vroeg wat mensen om me heen: wat als ik nu eens
niet meer uit het hoofd zou preken? Het werd me afgeraden: ‘Het past zo bij je’
– ‘Het is je handelsmerk’ – ‘De mensen zijn er zo aan gewend.’ Toch besloot ik
er vanaf te stappen. En het resultaat? Eigenlijk merkt niemand een verschil. Om
een metafoor van Nico ter Linden te gebruiken: of ik nu speel van bladmuziek of
zonder – het maakt niet veel uit.

Sindsdien voel ik me opnieuw vrijer. Natuurlijk, ik profiteer nog van die dertig jaar. En als het collega’s losser kan maken: vooral doen! Maar ik kijk ook met reserves naar de opvatting onder sommige collega’s dat uit-het-hoofd het hoogste zou zijn. Ik zou zeggen: overschat het niet. Het maakt misschien wel indruk (‘wat knap!’), maar het belangrijkste is: een voorganger moet ook voorgaan in zelf vrij zijn. Als dat niet het geval is, komt de boodschap van bevrijding ook niet over. Doe dus vooral waar je je vrij bij voelt.