Marilynne Robinson is schrijfster van veelgeprezen romans. Haar ‘Gilead’ werd in Amerika, maar ook daarbuiten, een populair boek. President Obama rekent het tot zijn favorieten. Maar nu kan de Nederlandse lezer ook kennis nemen van het feit dat Robinson een uitmuntend essayist is.

De bundel essays die nu verscheen heeft als rode draad: het calvinisme als een vorm van humanisme. Dat klinkt vreemd, omdat hier te lande het calvinisme bijna een synoniem is voor benepenheid en een laag mensbeeld. Maar Robinson laat zien dat met name het werk van Calvijn een brede blik kent. En: een hoog respect voor de mens.

Twee dingen benadrukt ze herhaaldelijk. Het eerste is dat de mens geschapen is naar Gods beeld. Het tweede is dat de Incarnatie (God werd mens) óók getuigt van respect voor de mens. Haar hoge christologie sluit een hoge antropologie dus niet uit, maar juist in.

Opmerkelijk is wel dat zij zich tegelijk keert tegen de leer van de verzoening als genoegdoening. Wie een hoge christologie heeft, aldus Robinson, kan zich niet voorstellen dat God genoegdoening nodig heeft. Ook over het hiernamaals heeft ze een opvallende opvatting: in navolging van Calvijn vindt ze dat we daar niet over moeten speculeren. Je moet je op dit leven concentreren.

De bundel gaat niet alleen over geloof en calvinisme. Ze gebruikt haar theologische opvattingen regelmatig om zich te keren tegen de reductionistische mode in de wetenschap. Met name de neurowetenschap die de geest van de mens verklaart als slechts een functie van het brein, moet het ontgelden. Ze becommentarieert ook de maatschappij van Amerika, met name de groeiende kloof tussen arm en rijk in haar land.

Het boek is verdeeld in kleine hoofdstukken die zich (zoals bij goede essays het geval is) goed apart laten lezen. Het taalgebruik van Robinson is niet altijd eenvoudig. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ik het boek niet in het Nederlands gelezen heb. Ik kan dus niet zeggen hoe de vertaling is (in de bespreking in Trouw stonden wel wat kanttekeningen hierover). Maar het is een erudiet boek met een verrassende invalshoek.

De gedachte dat God de mens niet in zijn schaduw kan verdragen, berust op een enorm misverstand, aldus Robinson. Wij leven in een geschonken bestaan waarin we de liefde van God kunnen 'lezen'. Dat het calvinisme gezien kan worden als een vorm van humanisme is een vergeten hoofdstuk. Robinson heeft nog eens het overtuigend voor ons afgestoft.