Berry werd geboren in Kentucky, maar verliet zijn geboortegrond om te gaan studeren en kreeg later zelfs een universitaire aanstelling. Maar zijn geboortegrond bleef aan hem trekken. Hij besloot terug te keren. Hij kocht er een stuk grond en ging boeren.

Maar hij deed dat op een bijzondere manier, namelijk de ouderwetse. Hij ploegde nog met paarden. Van moderne technische middelen moest hij niet zoveel hebben, en van bestrijdingsmiddelen zeker niet. Hij zou later ook nooit een computer of tv aanschaffen.

Berry werd al vroeg een belangrijke stem in het ecologische debat. Hij schreef essay na essay over de verwording van Amerika (zie zijn klassiek geworden The Unsettling of America) en met name van het boerenleven. Dat kwam in zijn ogen in de greep van een ‘industrieel fundamentalisme’. Winstmaximalisatie werd het sleutelwoord. In en rond het boerenleven ontstond een industrie die de traditionele en ecologisch verantwoorde landbouw en veehouderij verstikte. De boer werd werknemer van de bank die met geldleningen hem tot slaaf maakte.

Hijzelf deed het dus anders. Maar dat leverde hem ook kritiek op. ‘Je hebt makkelijk praten met je boekeninkomsten.’ Want naast zijn boerenbestaan schreef hij romans, essays en gedichten. Ook gaf hij een periode nog college. Hoe hij het allemaal voor elkaar gebokst heeft, weet ik niet. Maar het was een duizendpoot. Maar misschien inderdaad een duizendpoot die de ouderwetse manier van landbouw weleens iets idealiseerde.

Toch bracht hij al vroeg een thema ter sprake dat steeds actueler wordt. De agrarische industrie loopt ook in Nederland tegen haar grenzen aan. Stikstofproblematiek. Bestrijdingsmiddelen. Uitputting van de grond. Boeren doen al veel om bij te sturen. Maar het agrarisch-industrieel complex (banken, veevoederbedrijven, zuivelindustrie) creëerde een systeem dat boeren beperkt en gevangen houdt en waardoor zij zich óók voor een deel kritiekloos gevangen láten houden.

Het bijzondere van Berry vond ik dat hij als felle activist ook zichzelf op de hak kon nemen. In zijn uitgebreide poëtisch oeuvre is een serie gedichten te vinden waarin een Dwaze Boer de hoofdrol speelt. Ze hebben alle een lichte toon. De Dwaze Boer is een persiflage van zichzelf .

Ik ben in de afgelopen jaren meer en meer onder de indruk geraakt van zijn persoon en werk. Momenteel werk ik aan een boek over geloofminnende dichters. Wendell Berry krijgt met zijn Dwaze Boer daarin een prominente plaats.

Berry overleed op 31 augustus en werd 92. Na zijn overlijden citeerde het tijdschrift The New Yorker op Bluesky een gedicht dat Berry in 2025 schreef voor het blad. Ik vertaal het hieronder. Zijn nagedachtenis zij tot zegen.

De dierbaren

De dierbaren die we de doden noemen
verlaten ons en zijn voor een tijdje
afwezig. En dan, alsof ze
door onze liefde worden teruggeroepen, komen ze
weer dichtbij. Ze komen onze dromen binnen.
We voelen dat ze al dichtbij waren
toen we niet aan hen dachten.
Ze zijn hier gewoon, wachten gewoon
terwijl wij opgaan in
onze verplichtingen. Uiteindelijk
gaat het ons dagen: Zij wonen nu
in de permanente wereld.
Wij zijn de afwezigen.

(Ik vertaalde op deze site meerdere gedichten van Wendell Berry, bijvoorbeeld hier en hier en hier.)